-Ne idi, ne oldu, bundan sonra ne olacak-

Talim ve Terbiye Dairesinin kuruluşunun üzerinden tam yüz yıl geçti. (3 Nisan 1926). İlk önceleri Tercüme ve TedkikHeyeti azaları marifetiyle yürütülen talim ve tedris işleri bu tarihten sonra talim ve terbiye dairesinin uhdesine verildi. 

Başlangıçta sadece ilmî heyet değildi. Karar alma ve icrada Bakanlık kadar etkili bir daire idi. O kadar ki CelaleddinÖktem, imam hatip okullarının açılış kararını imza içinDaire’ye gittiğinde Maarif Vekili Tevfik İleri’nin emriolmasına rağmen, memur (reis veya üye değil sadece memur) bu okulların kanunlara, laikliğe, Anayasa’ya aykırı olduğunu gerekçe göstererek imzalamamıştır. Celal Hoca, Menderes’in ayarladığı bir evde Menderes’in oğullarına Kur’an ve dinî bilgiler öğrettiği için Başbakan Menderes ona ayrı bir kıymet verip hürmet ederdi. Bakanı Tevfik İleri’yi dinlemeyen memuru imzaya mecbur bırakmak için bir senaryo hazırlar. Buna göre Tevfik İleri, Talim ve Terbiye Dairesine gider. Birkaç dakika sonra Menderes de Daire’yi basar. İleri’ye : “Sayın Vekilim ne zamandır seni ararım nerelerdesin, burda ne işin var?” diye sorguya çeker. İleri de “Efendim imam hatip okullarının açılışı ile ilgili karar yazısı var onu imzadan çıkarmak için çalışıyorum” cevabını verir. Başbakan Menderes memura “Haydi imzalayıp ver de Bakanla işimiz var” der. Memur, Başbakan Menderes’e anayasa, kanun ve laiklik dersi verir ve imzalayamayacağını söyler. Başbakan Menderes, “Sorumluluk bana ait, Başbakan emretti ben de imzaladım” dersin diye çıkışırsa da memur yazılı emir ister. Bunun üzerine Başbakan Menderes “Yaz, Başbakan Menderes’in ekteki yazılı ve imzalı emri ile imzalanmıştır” şeklinde tutanak tut, imzalayacağım” deyince memur bir kaçış yolu bulamaz. Açılış emrini imzalar.

Talim ve Terbiye Dairesi bu gücünü olağanüstü zamanlarda hep hissettirmiştir. Müfredatı yapmış, ders kitaplarını yazmış ve sahada işleyişi kontrol etmiştir. 27 Mayıs 60 darbesinden 12 Mart 71’e, 12 Eylül 80 darbesinden 28 Şubat 97 sürecinekadar  bütün olağanüstü zamanlarda Milli Eğitim Bakanlığının en kullanışlı birimi bu daire olmuştur. Dersler ve muhteva bir manivela olmuş, bakanlık daireyi sütre olarak kullanmıştır. Sütre gerisinde askeri zihniyet ve onun siyasi uzantısı partiler vardır. Davul Talim ve Terbiye Dairesinde tokmak başkasının elindedir. Dairenin özerk, ilmî kararlarla hareket ettiği dönem harf inkılabı öncesidir. Bu dönemde iki kez ilmî, tarihî, kültürel gerekçelerle harf inkılabına karşı çıkmış, matematik, fizik formüllerinin bile Latin alfabesinden alınmasını Türk yazısına hakaret kabul etmiştir. 

Ancak 28’de harf inkılabına karar verilince; M. Kemal ve Latin alfabesi güzellemesini yine aynı daire yapar, malzemeleri hazırlar, dağıtır ve uygulamayı üstlenir. Bu da gösteriyor ki bu ülkede üniversite, milli eğitim, kültür kurumları objektif kriterlere uymaya, ilmi, dini.........

© Maarifin Sesi