İşkur Gençlik Programı: Ne Getiriyor? Ne Götürüyor?

İŞKUR Gençlik Programı ile öğrencilere bu para neden ödeniyor? Kontenjanlar her yıl neden artırılıyor? Mevcut üniversite emekçilerine yansıması neler olacak?

Dünyanın pek çok ülkesinde iş gücüne dair çeşitli politikalar uygulanıyor. Japonya, Çin, Almanya, Avrupa ülkeleri.İstihdam edilebilirliği artırmak, istihdamı korumak, işsizliği azaltmak, işverenleri teşvik etmek, beceri artırımını hedeflemek ve en önemlisi de işsizlikten en çok etkilenen gençler, kadınlar, göçmenler ve engelliler gibi dezavantajlı grupların istihdamı hedeflenenler arasında. Japonya’da yerel destek istasyonları, deneme süresi istihdamı, “Job Cafe”ler (Dorenbos, 2002; Yoshimoto, 2002; Duell, 2010) ; Çin’de genç istihdamı veri sistemi, çeşitli eğitim reformları (Dorenbos, 2002; ILO, 2016) ; Almanya’da ikili çıraklık sistemi (Gündoğan, 1999; Erdayı, 2009) Avrupa’da gençlik garantisi programı ve AB iş gücü hareketliliğini sağlamak için kurulan EURES bilgi ağı (Gündoğan, 1999) bu programlardan sadece bazıları.

Bu politikaların öznesi olan gençler ve işverenler açısından farklı motivasyonları var. Öğrenciler piyasanın hazır eleman talep etmesi sebebiyle buna hazırlanmak ve gelir elde etmek için bu programlara dahil oluyorlar (Görücü, 2019; Dinçay, 2021). İşverenler ise nadiren kendi uzmanını yetiştirme (Dinçay, 2021), çoğunlukla da iş gücü maliyetlerini kamuya devretmek için bu politikaların destekçisi oluyorlar (Görücü, 2019). Ancak her politikada olduğu gibi girişteki motivasyonlar sonuçla uyuşmayabiliyor. Gençler aynı işi yapan diğer çalışanlara göre daha az kazanmak, ucuz iş gücü olarak görülmenin kısa süreli istihdam yaratması, ikinci sınıf çalışan muamelesiyle karşılaşmak, iş güvencesinin olmaması gibi birçok zorlukla karşı karşıya kalıyor (Görücü, 2019 ; Dinçay, 2021).

Türkiye’deki tabloya dönelim. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek ve Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz 13 Mayıs 2024 tarihinde düzenlenen basın toplantısında kamuda tasarruf paketini ilan etti1. Paketin içerisinde dikkat çeken unsurlardan birisi 3 yıl boyunca emekli olanlar hariç yeni kamu personeli alınmayacağının duyurulmasıydı. Bir diğer yandan kamuda esnek çalışma modellerinin hayata geçirileceği, sosyal güvenlik sisteminin de buna uyumlu hale getirileceği duyuruldu2. Dezenflasyonist politikalar çerçevesinde bütçenin büyük bir kısmının personele ayrıldığına dair açıklamalar3, İŞKUR’un İşgücü Uyum Programını duyurmasıyla kamuda ` daha ucuza iş yaptırma imkânının önünün açılmasıyla devam etti4.

Tüm bunlar bütçe harcamalarının kısıldığı dönemde, asıl kadro alımının azaltılacağı, mevcut kadroların maliyetinin yüksek bulunduğu ve bu maliyeti başka yollarla kompanse etme ihtiyacının ortaya çıktığını gösteriyor. Bu yazı İŞKUR’un tüm programlarını analiz etmek yerine üniversitelerde bir süredir uygulanan İŞKUR Gençlik programını incelemektedir.

Öncelikle programın temel özelliklerinden bahsedelim5. İŞKUR Gençlik programıyla öğrencilere haftada en fazla 3 gün ve günlük 7,5 saat çalışma imkânı sağlanıyor. Günlük ücretleri ise 2025-2026 yılı itibarıyla 1.375 TL. Öğrenciler programa kayıtlı oldukları süre boyunca genel sağlık sigortası ve iş kazası ve meslek hastalığı primlerini program aracılığıyla karşılıyor ve öğrencilere bir akademik yıl kadar çalışabilme imkânı tanınıyor. Ön lisans, lisans, lisansüstü programlarına kayıtlı tüm öğrenciler bu program kapsamında çalıştırılabiliyor. Aslında programa öğrenci gözüyle bakınca, çalışmadan okumanın gittikçe zorlaştığı bu dönemde ister yarı zamanlı ister tam zamanlı olsun, öğrenci için gelir sağladığı için iyi bir politika aracı olarak görünüyor. Öğrencilerin cebine para giriyor, daha rahat okuyabilme imkânı tanınıyor. Program kapsamında ağır işler yaptırılmıyor, hatta bazı birimlerde çalışmadan imza atan öğrenciler de olabiliyor. Bu da öğrenciler açısından sanki bir “burs” alıyormuş gibi........

© Katman Portal