ABD ve İsrail’in İran’a dönük saldırısı nedeniyle tırmanan çatışmalar, dijital dezenformasyonun en net laboratuvarı hâline geldi.

Kriz anlarında doğru bilgiye ulaşmak, hızla yayılan komplo teorileri ve sahte içeriklerle mücadelede her zamankinden daha hayati bir öneme sahip.

Peki okuyucu/izleyici sahte ve gerçeği nasıl ayırt edebilir.

İşte ipuçları…

Tel Aviv’in tamamen harabeye döndüğü, gökyüzünden alevlerin yağdığı, binaların bombardman altında ikiye yarıldığı görüntüler; Hamaney’in enkaz altında kaldığı iddiaları; düşürüldüğü öne sürülen İsrail savaş uçakları, İran’ın İsrail’e nükleer saldırı başlattığına dair “son dakika” anonsları… Son günlerde sosyal medya, ABD ve İsrail’in İran’a dönük adımlarının ardından yayılan yüzlerce manipüle edilmiş içerikle çalkalanıyor. Kimi gazeteciler ve bazı haber kanalları da bu tuzağa düşerek yanlış bilginin hızla yayılmasına katkı sağlıyor. Uzmanlar, özellikle yapay zekâ ile üretilmiş videoların ayırt edilmesinin giderek zorlaştığını belirtiyor. İzleyicilere düşen görev ise kaynakları doğrulamadan paylaşmamak, resmi açıklamaları takip etmek ve görüntülerin orijinalliğini kontrol etmek. Sosyal medyanın hızına kapılmadan “doğru bilgi”yi ayırt etmek, kriz anlarında kritik önem taşıyor.

İnsanlık tarihinin en büyük ironilerinden biriyle karşı karşıyayız: Bilgiye saniyeler içinde erişebildiğimiz bir çağda, saf gerçeğe ulaşmak hiç olmadığı kadar zorlaştı. Modern krizler ve savaşlar artık fiber optik kablolar, devasa sunucu çiftlikleri ve algoritmalar aracılığıyla dijital dünyanın kalbinde de yaşanıyor. ABD, İsrail ve İran ekseninde tırmanan çatışmalar, bu dijital savaşın en net laboratuvarı hâline geldi. İlk kaotik anlarda, toplumların en temel ihtiyacı olan güvenilir bilgi, hızla manipülatif ve zehirli dezenformasyonla yer değiştirdi.

İstanbul Bilgi Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Erkan Saka, geleneksel haberciliğin veri toplamak için zamana ihtiyaç duyduğunu, bu nedenle arada bir “bilgi boşluğu” oluştuğunu söylüyor. Bu boşlukta insanlar kaygı ve korku altında analitik düşünmek yerine duygusal tepkiler veriyor; en hızlı ve en açıklayıcı görünen anlatılar öne çıkıyor. Komplo teorileri, söylentiler ve yapay zekâ ile üretilmiş içerikler de tam bu boşluğu dolduruyor.

Şubat 2026’daki yoğun askeri operasyonlar sırasında X, Facebook ve Instagram gibi sosyal ağlar, alevler içinde düşen savaş uçakları ve geceyi aydınlatan füze videolarıyla dolup taştı. Bu kriz anında, bir video olağanüstü hızla viral oldu: F-35 savaş uçağının yoğun uçaksavar ateşiyle vurulduğu ve İran’ın tarihte bir Amerikan yapımı F-35’i düşüren ilk ülke olduğu iddia ediliyordu. Gece görüşü tonlarında, amatör bir asker kamerası titremesiyle ve üzerine eklenmiş Farsça marşlar, sahte “Breaking News” bantlarıyla servis edilen içerik, kısa sürede tek platformda 70 milyon izlenmeye ulaştı

GROK BİLE YANILTTI

Oysa bu görüntüler, Çekyalı oyun stüdyosu Bohemia Interactive’in geliştirdiği ve gelişmiş fizik motoruna sahip “Arma 3” oyunundan kaydedilmişti. X’in yapay zekası Grok, kullanıcı yorumlarını analiz ederken sentetik ile gerçeği ayırt edemedi ve oyun görüntülerini gerçek bir saldırı sanarak “İran, Tel Aviv’i Ağır Füzelerle Vurdu” başlığıyla öne çıkardı.

Prof. Dr. Erkan Saka’ya göre, en gelişmiş büyük dil modellerinin (LLM) bile kirlilikten zehirlenmesini ve yanılmasını medyanın yapısal bir zafiyeti olarak değerlendirmek gerekiyor. Yaşanan durum üç katmanlı bir zafiyete işaret ediyor. Platformlar insan moderasyonunu azaltıp denetimi yapay zekâya bırakırken, LLM’ler eğitimlerindeki örüntü yakalama mantığı nedeniyle bilgi kirliliğini gerçek sanabiliyor. Kullanıcılar ise bu........

© Journo