“Ermeni Sorunu”nun Doğuşu ve Siyasallaşması

“Vatan Bölücü” yeni bir sorun olarak “Ermeni Sorunu”nun doğuşu, kendisini 5 Mart 1878 Ayastefanos ve 13 Temmuz 1878 Berlin Antlaşmalarıyla gösterip adresini bularak siyasallaştı.

19. asrın son çeyreğinde, Rusya ve İngiltere’nin, Osmanlı İmparatorluğu Ortadoğu’su üzerindeki yayılmacılık ve sömürgecilik emellerini gerçekleştirmek için, Doğu Anadolu’da Müslüman nüfusa oranı % 20 azınlık olarak yaşayan Ermenilerin kullanılması gündeme gelmişti.

Rusya’nın bundan amacı, Doğu Anadolu’da kendi nüfuzunda “Bağımsız Bir Ermenistan Devleti” kurarak, Basra ve İskenderun körfezleri üzerinden “Sıcak Denizlere İnmek Milli Emeli”ni kolaylaştırmak isterken, İngiltere’nin emeli ise, aynı minval üzere, kendi nüfusunda kurulacak Ermenistan’ı, Rusya’nın Sıcak Denizlere inerek kendisini “Hindistan Yolu ” üzerinde tehdit etmesini önlemek ana emeli yanında bundan daha büyük emelleri vardı. Bunları, Osmanlı Devleti’nin Paris Büyükelçisi Salih Münir Paşa, Sultan II. Abdülhamit’e gönderdi bir raporunda şöyle dile getirmişti: “İngilizlerin Ermenilerin emel ve isteklerini alkışlar ve onları destekler politika gütmelerinin sebeplerine gelince: Ortaya bir ‘Ermeni Sorunu’ çıkarıp, Avrupa’nın kararıyla Rusya sınırı yakınlarında bir Ermeni bağımsızlığı teşekkül edecek olursa, Rusya Ermenilerinin de milli duyguları galeyana gelecek, bu bağımsız Ermenistan’a katılmak isteyecekleri, bunu başaramasalar bile Rusya hükümetini az çok rahatsız edip uğraştıracakları ve bir gün gelip Hindistan, Uzak Şark veya başka tarafa ait bir işten dolayı Rusya ile İngiltere arasında savaş çıktığı takdirde, zaten İngilizlerin minnettarı ve uydusu durumunda olacak olan Bağımsız Ermenistan, Rusya Ermenileriyle beraber ayaklanacak, Rusya ordularından bir ikisini olsun oralarda tutmakla, savaş yükünü hafifletmek suretiyle İngilizlere hizmet edecekleri, sözün kısası Ermenilerin bu suretle Rusya’nın böğründe rahatsız edici ve daimi bir çıban başı olacakları düşüncesidir. Fakat bu amaçların gerçek olması uğrunda birçok kan dökülecekmiş, birçok Ermeni yok olacakmış bunları düşünmek İngiliz diplomatlarının işi, vazifesi ve ậdeti değildir. İngiliz çıkarları uğruna geçerli ve sevap olmayan bir şey yoktur.” (Hayri Mutluay, İngilizlerin Ortadoğu ve Türkiye Hakkında Gizli Emelleri, Belgelerle Türk Tarihi Dergisi, Kasım 1969, Sayı.26, s. 42)

Rusya ile Osmanlı Devleti arasında Ayastefanos Antlaşması imzalanırken, buna, Rusya tarafından, giderek kendi nüfuzunda Bağımsız Ermenistan’ın kurulmasına yönelik yol açabilecek olan 61. Madde olarak “Ermeni Islahatı” maddesi konuldu. Bu madde şöyle idi: “Babıali, ahalisi Ermeni bulunan vilayetlerde (genelde Doğu Anadolu’da) bölgesel ihtiyaçların gerektirdiği ıslahatı ertelemeden yerine getirmeyi ve Ermenilerin Çerkez ve Kürtlere karşı huzur ve emniyetini temin etmeyi taahhüt eder ve ara sıra bu cümleden kabul edilecek tedbirleri devletlere tebliğ edeceğinden antlaşmaya taraf devletler alınacak tedbirlerin yerine getirilmesini kontrol edeceklerdir.” (Prof. Dr. Nihat Erim, Osmanlı İmparatorluğu Antlaşmaları, C. 1, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara, 1953, s. 423)

Ayastefanos Antlaşmasının 61’inci maddesi, onu tadil eden 13 Temmuz 1878 Berlin Antlaşması’na, İngiltere’nin de aktif desteğiyle 16’ıncı madde olarak aynen girdi. Bu “Ermeni Islahatı” maddesine, en........

© İstiklal