Bir türkü yalnızca söylenmez; yaşanır.

Dijital çağın hızına kapıldığımız şu günlerde, fark etmeden kültürel bir eşiği geçiyoruz. Özellikle YouTube ve Spotify gibi mecralarda yapay zekâ üretimi müziklerin hızla artması, yalnızca teknik bir dönüşüm değildir; estetik ve kültürel bir kırılmadır.

Bugün karşımıza çıkan sesler kusursuz. Nefes yerinde, ton temiz, vibrato dengeli. Fakat bu kusursuzluk insanı etkilemiyor. Çünkü müzik yalnızca doğru frekans değildir; hafızadır, duygudur.

Bir zamanlar bir sesi duyduğumuzda kim olduğunu bilirdik.

Müslüm Gürses’in kırılgan tonu bir kuşağın acı atlasıydı.Cem Karaca’nın sesi toplumsal bir itirazdı.Barış Manço her hecede kendi dünyasını kurardı.Selda Bağcan’ın yorumunda direnişin yankısı vardı.Musa Eroğlu’nun sesinde Anadolu’nun toprağı…Neşet Ertaş’ın nefesinde bozkırın yalnızlığı…

İbrahim Tatlıses’in güçlü ve hoyrat sesi Urfa’nın sıcak rüzgârını taşırdı.

Bu sesler teknik olarak kusursuz değildi. Ama karakter sahibiydi. Çünkü yaşanmıştı.

Peki bugün insanlar neden kendi seslerini kullanmaktan uzaklaşıyor?

Bu yalnızca teknolojik kolaylıkla açıklanamaz. İşin psikolojik bir boyutu var.

Sosyal medya çağında birey sürekli görünürlük baskısı altında. Her paylaşım potansiyel olarak milyonların önünde. Psikolojide “performans anksiyetesi” olarak adlandırılan durum, dijital ortamda daha da büyüyor. Kişi, kendi sesini kaydedip paylaşmadan önce şunu düşünüyor: “Yeterince iyi miyim?”

Araştırmalar, yoğun sosyal medya kullanımının öz-eleştiri düzeyini artırdığını, bireyin kendine karşı daha sert bir değerlendirme geliştirdiğini gösteriyor. Sonuç olarak insan kendi doğal sesine güvenmemeye başlıyor.

Bir başka mesele de algoritmalar.

Dijital platformların öneri sistemleri, riskli olanı değil; ortalamayı ödüllendirir. En çok dinlenen, en az terk edilen, en geniş kitleyi rahatsız etmeyen ses yapıları öne çıkar. Bu da zamanla standart bir duygu formülü üretir. Temiz, dengeli, pürüzsüz…

Oysa sanat pürüzden doğar.

Nörobilim bize şunu söylüyor: Beyin tanıdık ve düzenli örüntüleri daha az enerji harcayarak işler. Yani standartlaştırılmış sesler kolay tüketilir. Ama kolay tüketilen şey derin iz bırakmaz.

Yapay zekâ işte bu kolaylığı sunuyor. Hatasız. Yargılanmaz. Eleştirilmez. Kırılgan değildir.

Ama tam da bu yüzden insan değildir.

Türkü veri değildir.Türkü, yaşanmışlığın dile gelmesidir.

Bir ağıdı algoritmaya tarif edebilirsiniz; fakat o ağıdın neden yakıldığını hissettiremezsiniz. Çünkü his, matematiksel değil; varoluşsaldır.

Bugün yapay zekâ ile türkü seslendirilmesini doğru bulmamamın nedeni teknoloji düşmanlığı değil. Mesele araç değil; özdür. Türkü anonim olabilir ama kimliksiz değildir. Bir kültürün hafızasını, steril bir ses modeline indirgemek estetik değil, köklü bir mirasın kaybıdır.

Eğer her şeyi kusursuzlaştırma arzusuna teslim olursak, bir süre sonra birbirine benzeyen, tertemiz ama hatırlanmayan sesler arasında kalacağız.

Oysa bizi birbirimizden ayıran şey hatasızlığımız değil; rengimizdir.

Bir kültür, kendi doğal sesinden vazgeçtiği gün, taklit seslerle yaşamaya başlar.

Ve taklit sesler çoğalırken, hafıza yavaş yavaş susar.

Mesele müzik değil.Mesele kimlik.

Gelin türküyü algoritmaya teslim etmeyin.

© İstiklal