Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), 9 Eylül 1923 tarihinde kurulmuş, Türkiye’nin en köklü siyasi partilerinden biridir. Kuruluşundan günümüze kadar geçen süreçte, Türk siyasal hayatının en önemli aktörlerinden biri olmuştur. 100 yılı aşkın tarihi boyunca CHP, yalnızca bir siyasi parti değil, aynı zamanda Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş ideolojisinin de taşıyıcısı olmuştur.

Bu uzun tarihsel süreçte CHP’nin başında toplam sekiz genel başkan görev almıştır. Ancak bu isimlerin tamamını aynı ölçüde “lider” olarak tanımlamak mümkün değildir. Parti ve devletin kurucu liderleri olan Mustafa Kemal Atatürk ve İsmet İnönü, tarihsel rollerinin büyüklüğü nedeniyle bu değerlendirmede ayrı bir yerde tutulmalıdır. Bu iki isim, yalnızca bir partinin değil, bir devletin inşa sürecine liderlik etmiş kurucu şahsiyetlerdir.

Atatürk ve İnönü sonrasında CHP’nin başına geçen altı genel başkan arasında ise yalnızca iki ismin, Bülent Ecevit ve Deniz Baykal’ın, gerçek anlamda liderlik vasfı taşıdığı ileri sürülebilir. Bu değerlendirme, söz konusu isimlerin yalnızca genel başkanlık makamına gelmiş olmalarından değil; siyasi mücadeleleri, ortaya koydukları vizyon ve partiyi dönüştürme iradelerinden kaynaklanmaktadır.

Bu noktada ideolojik dönüşüm açısından önemli bir tarihsel ayrım yapmak gerekir. “Ortanın solu” kavramı, İsmet İnönü tarafından ortaya atılmıştır. Ancak bu kavramın siyasal bir harekete dönüşmesi ve toplumsallaşması, Bülent Ecevit ile mümkün olmuştur. Ecevit, “ortanın solu” anlayışını sahiplenerek bunu “demokratik sol” çizgiye dönüştürmüş; “toprak işleyenin, su kullananın” sloganıyla bu yaklaşımı somut, anlaşılır ve halkla bağ kurabilen bir siyasal dile kavuşturmuştur.

Ecevit’in bu yaklaşımı, CHP’yi yalnızca ideolojik olarak değil, aynı zamanda sosyolojik olarak da dönüştürmüştür. Genel sekreterlik görevinden ayrılarak Anadolu’yu dolaşması, tabanla doğrudan temas kurması ve İnönü’ye karşı girdiği genel başkanlık yarışını kazanması, onun liderlik vasfının en açık göstergelerindendir. Bu süreç, CHP tarihinde yalnızca bir görev değişimi değil, aynı zamanda güçlü bir liderlik mücadelesinin sonucudur.

Deniz Baykal ise farklı bir tarihsel bağlamda öne çıkmıştır. 12 Eylül öncesi CHP’de siyaset yapmış 1977 yılında bakanlık görevleri üstlenmiştir. 12 Eylül darbesi sonrası cezaevinde yatmıştır. Daha sonra 12 Eylül 1980 darbesi sonrası kapatılan CHP’nin yerine kurulan Sosyal Demokrat Halkçı Parti (SHP) döneminde aktif siyaset yapmış, ancak SHP içinde genel başkanlık yarışını kaybetmiştir. 1992’de CHP’nin yeniden açılmasıyla birlikte SHP’den ayrılarak CHP’ye geçmiş ve partinin başına geçmiştir. Baykal’ın liderliği, özellikle 1990’lı ve 2000’li yıllarda CHP’nin ana muhalefet kimliğini yeniden inşa etmesi açısından belirleyici olmuştur.

Baykal’ın liderliğini önemli kılan unsurlardan biri de partinin ideolojik konumlanışına yönelik geliştirdiği “Anadolu solu” yaklaşımıdır. Bu anlayış, sosyal demokrasiyi Türkiye’nin yerel, kültürel ve toplumsal dinamikleriyle uyumlu hale getirme çabası olarak değerlendirilebilir. Baykal, bu kavramla CHP’nin yalnızca kentli ve elit bir tabana hitap eden bir parti olmaktan çıkıp, Anadolu’nun farklı kesimleriyle daha güçlü bağ kurması gerektiğini savunmuştur. Bu yönüyle “Anadolu solu”, CHP’nin toplumsal tabanını genişletme ve daha kapsayıcı bir siyaset üretme arayışının önemli bir parçası olmuştur.

Bu örnekler, CHP’de genel başkanlık makamına gelmenin her zaman güçlü bir liderlik mücadelesinin sonucu olmadığını göstermektedir. Aksine, birçok durumda olağanüstü gelişmeler, krizler ya da parti içi uzlaşılar belirleyici olmuştur.

Bu noktada önemli bir ayrım yapmak gerekir: Genel başkan olmak ile lider olmak aynı şey değildir. Liderlik; yalnızca bir makama gelmek değil, aynı zamanda vizyon ortaya koymak, hedef belirlemek ve bu hedeflere ulaşmak için toplumu ve partiyi harekete geçirebilmektir. Liderler, zor zamanlarda sorumluluk alır, risk üstlenir ve gerektiğinde konfor alanlarından çıkarak mücadele ederler.

CHP’nin son yıllardaki en temel sorunlarından biri de tam olarak bu noktada ortaya çıkmaktadır. Parti, genel başkan seçebilmekte ancak güçlü bir lider çıkarma konusunda zorlanmaktadır. Parti içinde genel başkanlık potansiyeli taşıyan birçok isim bulunmasına rağmen, bu kişilerin önemli bir kısmı risk almaktan kaçınmakta, mevcut konumlarını korumayı tercih etmektedir. Bu durum, partide gerçek anlamda bir liderlik rekabetinin oluşmasını engellemektedir.

Parti içi muhalefete bakıldığında ise genellikle eski ilçe başkanları, eski il başkanları, eski milletvekilleri ya da partiden ayrılmış isimlerin daha görünür olduğu görülmektedir. Buna karşın aktif görevde bulunan ve genel başkanlık hedefi olan isimlerin çoğu, açık bir siyasi mücadeleye girmekten kaçınmaktadır.

Bu tablo içerisinde Ekrem İmamoğlu ayrı bir yerde değerlendirilebilir. Hakkında yürütülen yargı süreçlerinden bağımsız olarak ele alındığında, İmamoğlu’nun hem parti içinde hem de toplum nezdinde karşılık bulan bir siyasi figür olduğu açıktır. Ancak onun da kritik dönemeçlerde daha güçlü bir liderlik iradesi ortaya koyamadığı yönünde eleştiriler bulunmaktadır.

Özellikle 2023 seçim sürecinde, kamuoyu yoklamalarında güçlü bir cumhurbaşkanı adayı olarak öne çıkmasına rağmen, yalnızca mevcut genel başkana destek vermekle yetinmesi, alternatif bir liderlik iddiası ortaya koymaması önemli bir fırsatın kaçırılması olarak değerlendirilebilir. Benzer şekilde, parti kongresinde genel başkanlığa aday olmaması da bu bağlamda tartışılabilir.

Eğer farklı tercihler yapılmış olsaydı, bugün Türkiye’nin siyasi atmosferinin farklı bir noktada olabileceği ihtimali göz ardı edilemez. Bu durum, liderlik meselesinin yalnızca kişisel değil, aynı zamanda tarihsel sonuçlar doğuran bir konu olduğunu göstermektedir.

Sonuç olarak CHP’nin temel ihtiyacı, yalnızca bir genel başkan değil; partiyi iktidara taşıyabilecek güçlü bir liderliktir. Bu liderlik, ancak risk alan, sorumluluk üstlenen ve vizyon ortaya koyan bir siyasi irade ile mümkündür. Konfor alanlarından çıkmadan, mevcut pozisyonları koruyarak lider olunamayacağı açıktır.

Türkiye’nin en köklü partilerinden biri olan CHP’nin geleceği, bu liderlik sorununu nasıl çözeceğine bağlıdır. Tarih, güçlü liderlerin zor zamanlarda ortaya çıktığını göstermektedir. CHP’nin de benzer bir eşiğin önünde olduğu söylenebilir.

© Hür Fikirler