Fon Tasfiyesinin Genel Esasları ve Fon Pay Sahipliğinin Tespiti ile m.3/6 Yönünden Gündeme Anayasaya Aykırılık Sorunu
Tasfiye sürecine ilişkin kurallar, tasfiyenin nasıl yapılacağı, fon pay sahipliği kavramı ile tasfiyesine karar verilen fonlarda daha önce pay satış emri veren yatırımcıların tasfiye bakımından konumunun ne olacağı hususları 7596 sayılı Tasfiyesine Karar Verilen Bazı Yatırım Fonları Hakkında Kanununun “Tasfiyenin yürütülmesine ilişkin genel esaslar ve fon pay sahipliğinin belirlenmesi” başlıklı 3. maddesinde düzenlenmiş olup, işbu yazımızda 3. madde çeşitli yönleri ile incelenmiştir.
Fon Tasfiyesi Kanununun 3. maddesinin 1. fıkrası şu şekildedir:
“Fonların tasfiyesi Kurulun gözetim ve denetiminde, tasfiye ile görevli kuruluşlar tarafından yürütülür. Kurul; tasfiye sürecinin aşamalarını, fon varlıklarının tespitini ve nakde çevrilmesini, değerleme esaslarını, fon pay sahipliğinin belirlenme şeklini, ara ve nihai ödemeyi, dağıtım sırasını ve tasfiyeye ilişkin diğer usul ve esasları belirlemeye yetkilidir.”
Bu maddeyle, tasfiyenin görevli kuruluşlar tarafından yürütüleceği düzenlenmiştir. SPK’nın daha önceden yayımladığı bültenlerde, tasfiyeye tabi tutulan fonlarda İş Bankası’nın ve Ziraat Bankası’nın tasfiye sürecini yürüteceği kararlaştırılmıştır. Tasfiyeyi yürütme yetkisine sahip bu bankalar; çalışmalarını SPK’nın gözetimi ve denetiminde, Fon Tasfiyesi Kanununun SPK’ya yetki tanıdığı alanlarda ve SPK’nın kararlaştırdığı kurallar çerçevesinde gerçekleştirmelidir. Bu kapsamda; maddede belirtildiği üzere SPK, tasfiye sürecinin aşamalarını, fon varlıklarının tespitini ve nakde çevrilmesini, değerleme esaslarını, fon pay sahipliğinin belirlenme şeklini, ara ve nihai ödemeyi, dağıtım sırasını ve tasfiyeye ilişkin diğer usul ve esasları belirlemeye yetkilidir.
Fon Tasfiyesi Kanununun 3. maddesinin 2. fıkrası şu şekildedir:
“Tasfiye ile görevli kuruluşlar, yatırımcı menfaatini, ilgili varlığın piyasa koşullarını ve fon portföy yapılarını, fon varlıklarının korunmasını ve fon pay sahiplerinin ortak menfaatini gözeterek mümkün olan en yüksek ekonomik değerin elde edilmesi amacıyla gerekli özeni gösterir. Borsada oluşan fiyatın ilgili varlığın gerçek değerini yansıtmadığının veya tasfiyeyi geciktireceğinin Kurulca belirlendiği hallerde, tasfiye işlemlerinde geri alım, hakim ortağa satma hakkı, toptan satış ve özel işlem bildirimi yöntemleri ile geçici farklı fiyat marjına ve sermaye piyasası mevzuatı ile Borsa mevzuatında yer alan diğer yöntemlere Kurulca karar verilebilir. Kurul, tasfiye ile görevli kuruluşların talebi üzerine ilgili varlıkların Borsa dışında satışına onay verebilir. Bu fıkra kapsamında yapılacak satış işlemleri bakımından, Kurulun yatırım fonlarına ilişkin düzenlemelerinde yer alan kısıtlamalar uygulanmaz. Borsada veya Borsa dışında yapılacak satış yoluyla varlıkları satın alacak yatırımcıların bu işleme konu olan varlıkları belirli bir süre Borsada satamayacağına ve bu varlıkların Borsada satılması sonucunu doğuracak şekilde herhangi bir işlemde bulunamayacağına Kurulca karar verilebilir.”
Tasfiyesine karar verilen fonlar arasında hisse senedi yoğun fonlar da mevcuttur. Dolayısıyla; bu nitelikte bir fonun tam olarak nakde dönebilmesi için, bünyesinde bulunan hisse senetlerinin satılması gerekir. Bu şekilde bir işlem; hissede yoğun satış baskısına neden olacağı için, hissenin satılamaması veya çok düşük değerden satılmasına neden olur ki bu, yatırımcıların menfaatlerine aykırılık arz eder. Böyle bir durumun önüne geçebilmek amacıyla maddede çeşitli imkanlar getirilmiştir. Örneğin; hissenin borsa dışında satılması tarzı önlemlerin hissenin daha yüksek değerden satılabilmesi ihtimalini artırdığından, fon yatırımcıları bakımından düzenlemenin faydalı olduğu söylenebilir. Bununla birlikte; bu yöntemlerin gerekli olduğu halde uygulanmaması veya bu yöntemin düzgün uygulanmaması sebebiyle yatırımcıların zararının ortaya çıktığı ispat edilebilirse, ilgili kurumların tazminat sorumluluğunun doğacağı hususu da gözardı edilmemelidir.
Fon Tasfiyesi Kanununun 3. maddesinin 3. fıkrası şu şekildedir:
“Tasfiye sürecinde tahsil edilen tutarlar, fonun yönetim ve tasfiyesi için yapılan zorunlu giderler düşüldükten sonra tasfiye malvarlığına dahil edilir. Tasfiyenin tamamlanmasından sonra tahsil edilen tutarlar ise mükerrer ödemeye yol açmayacak şekilde geri kazanım hesabına aktarılır.”
Tasfiye sürecinde tasfiyede görev alan kurumların belli masrafları olması ve bu süreçte harcayacakları mesai düşünüldüğünde, bunların karşılanması gerekir. Bu hükmün ilk cümlesinden, bu tutarların öncelikle ödeneceği anlaşılmaktadır. Bu hüküm, tasfiyenin temel mantığına uygundur. Nitekim örneğin iflas tasfiyesinde de benzer bir kural mevcuttur. İflasta, müflisin malvarlığı unsurlarından oluşan iflas masasının tasfiyesi sebebiyle ortaya çıkan giderler öncelikle ödenir.
Fon Tasfiyesi Kanununun 3. maddesinin 4. fıkrası şu şekildedir:
“MKK, Takasbank, Borsa, Türkiye Bankalar Birliği, tasfiye ile görevli kuruluşlar, portföy yönetim şirketleri, portföy saklama kuruluşları ile diğer sermaye piyasası kurumları ve kamu kurum ve kuruluşları, bu Kanunun uygulanması için gerekli bilgi ve belgeleri Kurula, YTM’ye ve/veya TMSF’ye talepleri üzerine gecikmeksizin vermekle yükümlüdür. Bu kurum ve kuruluşlar özel mevzuatlarında yer alan gizlilik ve sır saklamaya ilişkin hükümlere dayanarak bilgi vermekten imtina edemezler.”
Özellikle fon pay sahipliğinin belirlenebilmesi, farklı kurumlardan gelen bilgilerin biraraya getirilmesi ve bu bilgilerin işlenerek değerlendirilmesini zorunlu kılar. Bankacılık alanında olduğu gibi sermaye piyasası alanında da bu tür bilgilerin gizli olması esastır. Bu hükümde, gizlilik ve sır saklama yükümlülüğü gerekçesiyle ilgili kurumların bilgi vermekten imtina etmesinin önüne geçilmiş olmaktadır. Bu yönüyle, gizlilik ve sır saklama yükümlülüğünün ihlali gerekçesiyle tazminat davası ve/veya ceza davası bu maddeyle engellenebilir.
Fon Tasfiyesi Kanununun 3. maddesinin 5. fıkrası şu şekildedir:
“Fon pay sahipliği, tasfiye ile görevli kuruluşlar tarafından MKK kayıtları ile mutabakat sağlanmak suretiyle fon ve hesap bazında tespit edilir. Şu kadar ki, tasfiyeye konu fonlara ilişkin olarak 17/9/2026 tarihi ve öncesinde TEFAS’a iletilmiş olmakla birlikte, ilgili fonun........
