Bilindiği gibi; Anayasa Mahkemesi (AYM), 01.06.2023 tarihli ve 2022/120 E. ve 2023/107 K. sayılı kararıyla, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) Hükmün Açıklanmasının Geriye Bırakılması (HAGB) kurumunun düzenlendiği 231. maddesinin 5. fıkrasının birinci cümlesini oyçokluğu ile iptal etmişti.[1]

AYM sözkonusu kararda; bireysel başvuru kararlarına atıfla, HAGB kurumunun yaşam hakkı ile işkence ve kötü muamele yasağı ile ilgili davalarda “cezasızlık” sorununa yer açtığını, ayrıca başta ifade özgürlüğü ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı olmak üzere birçok temel hak ve özgürlüğe müdahale teşkil ettiğini, kamu makamlarının keyfi uygulamalarına karşı yeterli düzeyde koruyucu önlemler içermediğini ifade etmişti. İptal kararında bilhassa; HAGB kararlarının etkili bir şekilde denetlenemediği, sanığa HAGB’yi kabul edip etmediğine yönelik görüşünün mahkumiyet hükmünün ardından sorulmasına yönelik usule ilişkin bir güvencenin bulunmadığı, hüküm kurulmasından önceki bir aşamada sanığa bu yönde soru sorulmasının sanık üzerinde baskı oluşturduğu, sanığın bu aşamada HAGB’yi kabul ederek istinaf kanun yoluna başvurma hakkından yoksun kalmasının geçerli bir feragat iradesine dayandığının kabul edilemeyeceği, HAGB kararı ile infazı mümkün hale gelen müsadere kararının mülkiyet hakkına sınırlama getirdiği, ancak buna ilişkin olarak yeterli yasal güvencelere yer verilmediği, kötü muamele vakalarında HAGB kararının mağdur açısından yeterli ve etkili bir giderim sağlamadığı, HAGB kurumunun kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği ve Anayasa m.17 kapsamında işkence, eziyet ve kötü muamele kabul edilen suçlar bakımından uygulanmayacağına dair bir düzenlemenin bulunmadığı ve bu sorunun ceza mahkemelerinin uygulamaları ile çözülemediği hususları dile getirilmişti. AYM, iptal kararının, Resmi Gazete’de yayımlandığı tarihten 1 yıl sonra (1 Ağustos 2024 tarihinde) yürürlüğe gireceğini belirtmişti.

Kanun koyucu; iptal kararının yürürlüğe girmesini beklemeden, HAGB kurumunu devam ettirme yönünde tercihte bulunarak, buna ilişkin düzenlemeleri “8. Yargı Paketi” olarak bilinen, 7499 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’a dahil etmiştir. 12.03.2024 tarihli ve 32487 sayılı Resmi Gazete’de[2] yayımlanarak yürürlüğe giren yeni düzenlemede AYM’nin iptal kararında tespit ettiği birçok sorunun giderilmeye gayret edildiği görülmektedir.[3] Bu kapsamda; CMK m.231/5’e “müsadereye ilişkin hükümler hariç” ibaresinin eklenerek, HAGB kararı ile birlikte verilen müsadere kararlarının ne zaman infaz edileceği konusundaki belirsizlik ortadan kaldırılmaya çalışılmış,[4] CMK m.231/6’da yer alan, sanığın HAGB uygulanmasını kabul şartı kaldırılmış, HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurulabileceği düzenlenmiş (CMK m.231/12), böylece sanığın adil/dürüst yargılanma hakkının güvencelerinden feragat etmesini zorunlu kılan yaklaşım terk edilmiştir. Buna karşın Kanunda, AYM’nin 01.06.2023 tarihli iptal kararında işaret ettiği “cezasızlık” meselesi hakkında herhangi bir düzenleme yer almadığı göze çarpmaktadır.

7499 sayılı Kanunla yeniden düzenlenen HAGB kurumu, bu kez de iptal davası yoluyla AYM’nin denetimine tabi........

© Hukuki Haber