Bu yazı dizisinde, hukuk muhakemesinde bilirkişilik kurumunun sınırları ve işlevi üç başlık altında incelenecektir. İlk bölümde kavramsal ve kanuni sınır, ikinci bölümde denetime elverişlilik ve yöntem açıklığı, son bölümde ise hakimin takdir yetkisi ele alınacaktır.

I. Giriş

Hukuk muhakemesinde bilirkişilik, teknik bilginin yargısal değerlendirmeye yardımcı olmasını sağlamak amacıyla öngörülmüş, sınırları kanunla belirlenmiş bir kurumdur. Ancak uygulamada, bazı bilirkişi raporlarının bu sınırı aşarak kararın esasını fiilen belirlediği; böylece hakimin hukuki takdir yetkisini daralttığı görülmektedir. Bu durum, hem kanun koyucunun kurmak istediği yargılama dengesini hem de kararların denetlenebilirliğini zedelemektedir.

Çalışmamızda, bilirkişiliğin kanuni sınırı, raporun denetime elverişlilik ölçütü ve hakimin takdir yetkisinin korunmasına yönelik usul güvenceleri, yüksek yargı kararları ışığında değerlendirilmektedir. Amacımız, teknik görüşün hüküm kurma sürecinde hakimin yerine geçmemesini güvence altına alan esasları belirginleştirmek; bilirkişi raporunun yöntem açıklığı, gerekçe tutarlığı ve tarafsızlık ilkeleriyle hükme elverişli hale geldiği sınırları gösterebilmektir.

II. Kanuni Çerçeve

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 266’ncı maddesi uyarınca, bilirkişiye yalnızca çözümü hukuk bilgisini aşan teknik meselelerde başvurulabilir. Hakim, genel bilgiyle veya mesleğin gerektirdiği hukuki yetkinlikle çözülebilecek bir konuyu bilirkişiye devredemez. Hukuk eğitimi almış kimselerin de bu alan dışında bir uzmanlıkları olduğunu belgelendirmedikçe bilirkişi olarak görevlendirilmeleri mümkün değildir.

Bilirkişi ataması, kural olarak, listelerde kayıtlı uzmanlar arasından yapılır. Uyuşmazlık konusu alanda liste kaydı bulunmuyorsa, öncelikle diğer bölge listeleri dikkate alınır; bu da mümkün değilse, kanunda öngörülen şartları taşıyan liste dışı kişiler görevlendirilir. Kamu görevlilerinin, kendi kurumlarıyla ilgili dosyalarda bilirkişi olarak atanamayacağı da açık bir kuraldır. Mahkeme, istisnai durumlar dışında tek bilirkişi görevlendirir. Ancak gerekli görülürse, gerekçesi açıkça belirtilmek suretiyle, tek sayıda kişiden oluşan bir bilirkişi kurulu da oluşturulabilir. Bilirkişilik görevi, mahkemeye karşı yükümlülük içerir. Bu kapsamda davete uyulması, görev süresi içinde rapor sunulması ve gerekliyse yemin edilmesi gerekir. Listelerde yer alanlara, daha önce ettikleri yemine bağlı oldukları hatırlatılır; liste dışındakilere ise mahkeme huzurunda yemin ettirilir. Hakimler hakkında geçerli olan yasaklılık ve ret sebepleri, bilirkişiler bakımından da uygulanır. Taraflar, bu sebeplerin öğrenilmesinden itibaren bir hafta içinde ret talebinde bulunabilir.

Bilirkişiye verilecek görevin kapsamı mahkemece açıkça belirlenmelidir. İnceleme konusu, cevaplanması gereken sorular ve raporun teslim süresi karar metninde yer alır. Süre kural olarak üç aydır. Gerekli hallerde ve gerekçesi gösterilerek, bir defaya mahsus olmak üzere üç ay daha uzatılabilir. Basit yargılama usulünde bu süre iki aydır. Bilirkişi, uzmanlık dışı kalan konuları, başka uzmanın katkısını gerektiren durumları veya önceden celbi gereken belge ve kayıtları, görevlendirmeden itibaren bir hafta içinde mahkemeye bildirir. Görev şahsen yerine getirilir ve sır saklama yükümlülüğü süresiz olarak devam eder.

Bilirkişinin çalışmaları mahkemenin denetimi altındadır. Sürecin herhangi bir aşamasında tereddüt edilen noktalar bakımından mahkemeden açıklama talep edilebilir. Somut şey üzerinde inceleme yapılacaksa, bu yalnızca mahkeme kararıyla ve tarafların hazır bulunması sağlanarak gerçekleştirilir. Taraflardan bilgi alınması gerekiyorsa, karşı tarafın yokluğunda dinleme yapılamaz. Bu ilkelere Kanun’un 278’inci maddesinde yer verilmiştir. Bununla birlikte raporun, yalnızca teknik konularla sınırlı kalması esastır. Bilirkişi, hukuki değerlendirme yapamaz. Rapor;........

© Hukuki Haber