Anadolu irfanında iyilik, Vahdet-i Vücut felsefesine göre Hakk’ın insanın özüne nakşettiği aslı ve lekesiz varoluş cevheridir. Kişi, benlik, kibir ve ikilik perdelerinden arınıp kendi batınındaki bu Tanrısal varlığı algıladığında, iyilik bir davranış kuralı olmaktan çıkıp ‘ölmeden önce ölerek’ ulaşılan bir var olma biçimine dönüşür.

Anadolu coğrafyası, yüzyıllar boyunca yalnızca fikirlerin çarpıştığı değil, gönüllerin harmanlandığı, nefesin bağlamanın telinde hayat bulduğu eşsiz bir irfan ocağı olmuştur. Bu ocağın merkezinde yer alan Anadolu Aleviliği, varlığı anlamlandırma biçimini biçimsel ve zahiri yaşam kalıpları üzerinden değil; cevherin özü ve içsel manası (batın) üzerinden şekillendirmiştir.

Gündelik yaşamda ve toplum ahlakında sıklıkla dile getirilen, görünüşte sade fakat derine inildikçe evrensel bir felsefeyi barındıran “İyiler iyidir” veya “İyilik İyidir”, “Her ne arar isen kendinde ara” düsturu, bu batıni birikimin en yalın özetidir. İlk bakışta aynı şeyi tekrar etme gibi duran bu ifade, Alevi batıni felsefesinde sıradan bir ‘ahlak temennisi’ veya yüzeysel bir hümanizm söylemi değildir. Aksine varoluşun, bilgi kuramının ve İnsan-ı Kamil arayışının merkezinde duran bir hakikat beyanıdır.

Zahirde ‘iyi’, toplumsal kurallara uyan, zararsız veya makbul sayılan kişioğlunu tanımlamak için kullanılır. Batında ise ‘İyi’, Tanrısal nurun, özün ve varoluşun insandaki billurlaşmış halidir.

“İyiler iyidir” düsturunu kavramak için öncelikle Anadolu Aleviliği’ndeki varlık anlayışına bakmak gerekir. Anadolu Aleviliği, varlığı bir ve bütün gören Vahdet-i Vücut anlayışıyla biçimlenmiştir. Bu felsefi zeminde:

Evrendeki her şey, Hakk'ın bir yansımasından hayat bulur.

Hakk mutlak iyi, mutlak güzellik ve mutlak nur olduğuna göre evrende asli, bağımsız bir ‘kötülük’ cevheri yoktur. Kötülük, nurun eksikliği, hakikatten uzaklaşma veya özden sapma durumudur.

İnsan, Tanrısal nurun en yoğun ve en kapsamlı biçimde yansıdığı varlıktır. Aşık Daimi’nin şu dizeleri bu durumu açıkça ifade eder:

“İnsan Hakk’ta Hakk insanda

Arıyorsan bak insanda

Hiç eksiklik yok insanda

Mademki ben bir insanım”

Bu varlıksal zemin üzerinde “İyiler iyidir” demek aslına, cevherine ve fıtratına sadık kalmış varlığın onayıdır. ‘İyi’, Hakk'tan geleni Hakk'la buluşturan,........

© HalkTV