"Canan bizim canımızdırTeni bizim tenimizdirSevgi bizim dinimizdirBaşka dine inanmayız"

Anadolu Aleviliği, tarihsel otonomisini, dış etkenlerden bağımsız olarak kendi kararlarını verebilen, kendi kendini yönetebilen ve eylemlerinin sorumluluğunu alan "Ocak Sistemi" ile modernleşme ve kurumsallaşma dayatmasıyla "Atanmış Cemevi Dedeliği" arasında tarihsel bir yol ayrımındadır. Cemevleri’ndeki yönetimsel uygulamaların, inancın binlerce yıllık "Rıza Şehri" ütopyasını nasıl bir "Bürokratik Sisteme" hapsettiğini gelin birlikte analiz edelim.

Anadolu Aleviliği çok katmanlı bir perspektifle ele alındığında anlaşılabilir. O sadece dışsal kurallar ya da klasik mezhep kalıpları içinde görülemez. Onu batıni yönü güçlü bir inanç ve yaşam biçimi olarak ele almak gerekir. Bu bakış Aleviliğin özüne yani içsel anlamına odaklanmaktır. Hakk-Muhammed-Ali öğretisi, insanın kendini tanıması, ahlaklı olması ve hakikat “Yol”unun ilkelerini yaşamının merkezine almasını öngörür. Aleviliğin batıni özü tarih boyunca farklı coğrafya, toplum ve şartlar içinde yaşatılarak bugüne ulaşmış bir hakikat Yolu’dur.

Anadolu’nun kadim inanç haritasında Alevilik, merkezi otoritelerin hiyerarşik denetimine girmeyen, yatay örgütlenmiş bir "Ocak" ağı üzerinde hayat buldu. Bu ağ El El’e El Hakk’a düsturu üzerinde yürüdü. Ancak son yirmi yılda, Cemevleri’nin fiziksel inşasıyla paralel yürüyen bir "İnançsal Yıkım" süreci yaşandı. Aleviliğin genetik kodu olan Ocak Sistemi, "modernleşme" ve "resmi tanınma" vaatleri altında sessizce tasfiye edildi. Bunun yerine devletin veya Alevi örgütlerinin ideolojik aygıtı haline getirilen "Atanmış Cemevi Dedeliği" ikame ettirildi. Bu dönüşüm, basit bir idari değişiklikten farklı olarak bir inancın hafıza kırımına uğratıldı. Ocak Sistemi sayesinde batıni öğreti, belli bir disiplin ve erkan içinde nesilden nesile aktarıldı.

Modernleşmeyle birlikte Alevilik üzerine farklı yorumlar da ortaya çıktı: Kimi daha kültürel, kimi daha politik, kimi ise daha inanç merkezli bir bakışa sahip oldu. Bu da zaman zaman özden uzaklaşma ya da farklılaşma tartışmalarını beraberinde getirdi. Aleviliği anlamak için ne sadece batıni yönüne odaklanarak ne de sadece tarihsel ve toplumsal boyutuyla açıklamak mümkündür. En doğru yaklaşım, bu iki yönü birlikte değerlendirmektir. Çünkü tarihsel süreç, batıni özün nasıl korunduğunu ve aktarıldığını; modern dönem ise bu yapının nasıl dönüşerek varlığını sürdürdüğünü gösterdi. Böylece Alevilik, hem değişmeyen bir hakikat anlayışı hem de çağa uyabilen bütünlüklü bir toplumsal yapı olarak varlığını sürdürdü.

Ocak Sistemi Neden Hedefte?

Batıni Anadolu Alevi Ocak Sistemi, Aleviliği hem bir inanç olarak hem de sivil bir hukuk sistemi ve bağımsız bir sosyal güvenlik ağı olarak inşa etti. Dedelik Kurumu, binlerce yıllık köklü geleneğin ve sözlü kültürün taşıyıcısı oldu. Dedelerin “tahsilli olması” gerektiği iddiası, modern akademik ölçütlerin geleneksel bilgiyle yer değiştirmesi anlamına gelir ki Alevilik’te ilim, diplomayla ölçüldüğünde, geleneksel irfan, görgü, ritüel ve yaşanmışlıklar görülemez.

Ocaklar, merkezi bir hiyerarşik otoriteden talimat almazlar. Bu durum, Aleviliği dış........

© HalkTV