Marina Abramović, çağdaş sanatın en dikkat çekici ve tartışmalı isimlerinden biri. 30 Kasım 1946’da Belgrad’da doğan Sırp asıllı sanatçı, yarım yüzyılı aşan sanat yaşamında performans sanatının sınırlarını yeniden tanımladı. Onu farklı kılan, sanatını yalnızca bir nesne üzerinden değil; beden, zaman, acı, dayanıklılık, ilişki ve izleyici üzerinden kurmasıdır.

Abramović’in eserlerine yalnızca sanat tarihi açısından bakmak ise yeterli değildir. Onun performansları aynı zamanda insan davranışını, toplumsal normları, iktidar ilişkilerini ve bireyin sınırlarını sorgulayan güçlü birer sosyolojik alan oluşturur.

Sanat eserinden insan davranışına

Geleneksel sanat anlayışında izleyici, eserin karşısında duran ve onu gözlemleyen kişidir. Abramović bu ilişkiyi değiştirir. İzleyiciyi sanat eserinin bir parçası hâline getirir.

Bu nedenle onun performanslarında temel soru çoğu zaman sanatçının ne yaptığı değil, izleyicinin ne yaptığıdır.

Bu yaklaşım özellikle 1974 tarihli Rhythm 0 performansında çarpıcı biçimde görülür. Abramović, altı saat boyunca pasif biçimde durarak izleyicilere bedenini kullanabilecekleri 72 nesne sunar. Çiçek ve tüy gibi zararsız nesnelerin yanında bıçak, kırbaç ve tabanca gibi tehlikeli nesneler de vardır.

Sanatçı kendisini izleyicinin müdahalesine bırakır.

Burada sanat ile sosyoloji arasındaki sınır neredeyse ortadan kalkar.

Çünkü performans şu soruyu gündeme getirir:

İnsan, kendisine izin verildiğinde ne yapar?

Normal yaşamda bireyin davranışlarını hukuk, ahlak, toplumsal normlar ve vicdan sınırlar. Abramović ise bu sınırların önemli bir bölümünü geçici olarak ortadan kaldırır ve izleyiciyi kendi davranışıyla yüzleştirir.

Bu nedenle Rhythm 0, yalnızca bir performans değil, aynı zamanda insan davranışı üzerine kurulmuş çarpıcı bir toplumsal deney olarak da okunabilir.

Beden yalnızca beden değildir

Abramović’in sanatının merkezinde beden vardır. Ancak sosyolojik açıdan beden yalnızca biyolojik bir varlık değildir. Beden aynı zamanda toplum tarafından anlamlandırılan, denetlenen ve sınırları belirlenen bir alandır.

Nasıl giyineceğimiz, bedenimizi nasıl sergileyeceğimiz, hangi davranışların kabul edilebilir olduğu ve hangi davranışların........

© Haberton