90’lı yıllarda enerji tüketiminin artması ve nakil hatlarının yaygınlaşması üzerine, ayrı ayrı kullandığımız iki kelime, beraber kullanılmaya başlandı: Enerji diplomasisi. Diplomasi, dışişleri bakanlıklarının göreviydi. Ülkelerin enerji politikalarını enerji bakanlıkları yürütürdü. ‘’Enerji diplomasisiyse’’ iki bakanlığın hatta zaman zaman ulaştırma bakanlığının da katılımıyla yürütülen, çok boyutlu ve son derece dinamik bir süreç.

Türkiye enerji diplomasinde başı çeken ülkelerden biri oldu. Zira Ankara, Demirel’in geliştirdiği ve 1976’da devreye alınan Kerkük-Yumurtalık Petrol Nakil Hattı nedeniyle konu hakkında bilgili ve deneyimliydi. Rus gazını Karadeniz’in altından Anadolu’ya getiren Mavi Akım 1990’larda, Türkeş ve Demirel’in ortaya attığı Bakü-Ceyhan 2000’lerde hayata geçirildi.

Ak Parti döneminde Bakü-Ceyhan dışında Türk Akımı, TANAP, TAP, İran–Türkiye ve Bakü-Tiflis-Erzurum Doğalgaz Nakil Hatları inşa edildi. SWAPP yöntemiyle Türkmen gazı İran nakil hattına ve Kazak petrolü Bakü-Ceyhan’a bağlandı. Bunlar dışında bir kısmı halen takip edilen bir kısmı sonuçsuz kalan yirmiden fazla proje geliştirildi.

Hürmüz ve Babülmendep boğazlarının kapatılabildiklerinin tecrübe edilmesi, Körfez’de çıkarılan petrol ve gazın başka güzergahlardan taşınmasını gündeme getirdi. Hazar enerji kaynaklarının önemi arttı. Bu gelişmeler nedeniyle, bilhassa Ortadoğu’da enerji diplomasisi daha da önem kazanacak.

Son yıllarda silah teknolojisinde meydana gelen devrim niteliğindeki yenilikler ve savaşların yaygınlaşması, enerji diplomasisinden sonra savunma sanayi diplomasisinin doğmasına yol açtı. Henüz literatüre girmemiş olsa da devletler bu alanda da diplomasi yürütüyorlar. Savunma sanayi diplomasisi ifadesini belki ilk kez duydunuz, emin olun gelecekte çok duyacaksınız.

Zira savunma sanayi de aynı enerji gibi hayati önemde. Aynı enerji gibi ticari ilişkiyi başlatmak yıllar sürüyor. Yüzlerce sorunu çözmek gerekiyor. Ama ilişki başladıktan sonra, savaş ve işgal gibi olağanüstü durumlar olmazsa, kolay kolay bozulmuyor. Mesela Bakü-Ceyhan 1990’larda ortaya atıldı. 2005’te açıldı. 20 yıldan uzun süredir sorunsuz çalışıyor. Kerkük hattı elli yıl önce açıldı. Savaş ve işgal nedeniyle devre dışı kaldığı dönemler olsa da halen petrol taşıyor. Mavi Akım ve Türk........

© Habererk