Bilindiği üzere günümüz iş dünyasında belirsizlikler ve riskler kaçınılmazdır. Özellikle ekonomik dalgalanmalar, doğal afetler ve operasyonel aksaklıklar tacirlerin ticari faaliyetlerini doğrudan etkilemektedir. Sigorta, özellikle riskli faaliyetlerde bulunan ticaret şirketleri için hayati bir önem taşımaktadır. Ayrıca faaliyet alanı ne olursa olsun her ticaret şirketi aşağıdaki risklerle karşı karşıya kalmaktadır. 

Yangın, sel, deprem gibi fiziksel riskler, 

Makine arızaları, üretim durmaları gibi operasyonel riskler, 

Beklenmeyen giderler ve gelir kayıpları gibi finansal riskler, 

Üçüncü şahıslara verilen zararlar gibi hukuki riskler 

Ticaret Şirketleri bu risklerin işletme üzerindeki etkisini minimize etmek ve faaliyetlerin kesintiye uğramasını önlemek için yüksek primler karşılığında sigorta yaptırmaktadır. Sigorta, ticaret şirketlerinin beklenmedik durumlar karşısında finansal istikrarını korumasına yardımcı olurken, uzun vadeli ticari faaliyetlerini planlamak için önemli bir güvence de sağlamaktadır. Sigorta zararların kontrol altına alınmasını ve kriz dönemlerinde hızlı toparlanmayı sağladığından, yalnızca koruyucu değil aynı zamanda stratejik bir planlama aracı olup, ticaret şirketlerinin sürdürülebilirliğini sağlayan kurumsal risk yönetiminin en önemli yapı taşlarından biridir.

Yukarıda belirttiğimiz faydaları nedeniyle sigorta, kural olarak ticaret şirketlerine çok hızlı likidite sağlayarak onları her türlü risklere karşı koruyup üretimlerini sürdürmesini sağlasa da, ticaret şirketleri ile sigorta şirketleri arasında sigorta teminatının kapsamı ve zarar miktarı konusunda uyuşmazlık çıkması halinde ticaret şirketleri sigortanın saydığımız bu faydalarından ne yazık ki, istediği ölçüde yararlanamamaktadır. Zira uzun süren davalar nedeniyle ticaret şirketleri sigorta şirketlerinden hak kazandığı tazminatına çok geç kavuşmaktadır. Bir sigorta davası ilk derece mahkemesinde ortalama olarak 2 yıl sürmekte, istinaf yoluna gidildiğinde istinafta da 2 yılda sonuçlanmaktadır. İstinaf mahkemesi kararına karşı temyiz yoluna başvurulduğunda, Yargıtay süreci de yaklaşık 2 yıl sürmektedir. Yargıtay onama kararı verirse bu şekilde sigortalı zararın meydana gelmesinden ancak 6 yıl sonra sigorta şirketinden hak kazandığı tazminatını tahsil edebilmektedir. Daha da kötüsü, Yargıtay onama yerine bozmaya karar verirse,  aynı süreç tekrar başlamakta ve davanın nihai olarak sonuçlanması bu defa 10 yılı bulmaktadır. Ticaret şirketlerinin teminat altına aldıkları riskler büyük olduğundan uyuşmazlıkların tamamına yakını miktar itibariyle temyiz yoluna tabidir. 

Örneğin bir baraj inşaatının veya  bir fabrikanın zarar görmesi halinde barajın veya fabrikanın değerini 6 veya 10 yıl sonra alan bir tacir sigortadan beklediği faydalı görebilir mi? Kriz anında ihtiyaç olan sigorta tazminatını alamayan ticaret şirketi  vadesi gelmiş borçlarını öz kaynakları ile ödeyemediğinden, yüksek faizli bir kredi alarak borcunu ödemek zorunda kalmaktadır.  Ödenmesi gereken dolar borcunu vadesinde ödemeyen ticaret şirketi sonradan yüksek kurdan dolar satın almak zorunda kalmaktadır. Ticaret şirketleri sigorta tazminatlarının zamanında ödeneceğine güvenerek yeni ticari faaliyetlere girişmekte, kamu ihalelerine katılmakta, ancak alacağının zamanında ödenmemesi nedeniyle ihale konusu işi zamanında tamamlayamamaktadır. Uygulamada bazı şirketler alacağını zamanında alamadığı için iflasın eşiğine gelebilmektedir.  Davaların çok uzun sürmesi ve özel uzmanlık gerektiren sigorta uyuşmazlıklarını çözecek yeterli uzman hakimin olmaması dikkate alınarak 14.06.2007 tarihinde Sigortacılık Kanunu’nun 30’uncu maddesi ile Sigorta Tahkim Komisyonu kurulmuştur. Sigorta Tahkim Komisyonu, sigorta ettiren veya sigorta sözleşmesinden menfaat sağlayan kişiler ile riski üstlenen taraf arasında sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlıkların çözümü amacıyla Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği nezdinde oluşturulmuştur. 

Komisyonun asli karar organı olan Komisyon Başkanlığı, bir Kurum (Sigortacılık ve Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu) temsilcisi, iki Birlik (Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği) temsilcisi, bir tüketici derneği temsilcisi ile bir akademisyen hukukçu temsilci olmak üzere toplam beş üyeden oluşmaktadır (SK, m. 30/2; STY, m.5/3).

Sigorta Tahkim Komisyon yılda toplam 700 bin sigorta uyuşmazlığını çözerek önemli bir alternatif uyuşmazlık çözüm yolu olarak işlev görmekte ve adli yargının yükünü önemli ölçüde azaltmaktadır.  2025 yılında talep yönetim sistemi, nakit yönetim sistemi, UYAP entegrasyonu ve web servis geliştirmeleri ile bilgi güvenliği alanında 2FA doğrulama, VPN ve DLP sistemleri devreye alınarak Komisyonun teknik altyapısı önemli ölçüde güçlendirilmiştir.

2025 yılı sonu itibariyle tahkim sistemine 42 sigorta kuruluşu üye olup, üye kuruluşlar; 39 sigorta şirketi, Doğal Afet Sigortaları Kurumu (DASK), Tarım Sigortaları Havuzu (TARSİM) ve Güvence Hesabıdır.

Sigorta Tahkim Komisyonu, sigorta uyuşmazlıklarını,  nezdinde görev yapan uzman sigorta hakemleri ile (sigorta hukuku alanında uzman akademisyenler, emekli Yargıtay üyeleri, emekli hakimler, sigortacılık ve sigorta hukuku alanında en az 10 yıl tecrübeye sahip bürokrat ve avukatlar) büyük bir çaba ve özveriyle çalışarak ortalama 4 ayda çözmesine rağmen, ne yazık ki, Sigorta Tahkim Komisyonuna gelen uyuşmazlıkların %95’i trafik sigortasından kaynaklanan uyuşmazlıklardan oluşmaktadır. Diğer sigorta türlerinden doğan uyuşmazlıkların çok azı Sigorta Tahkim Komisyonuna gelmektedir.  Bu kapsamda çözümü özel uzmanlık gerektiren ve kısa süre içinde sonuçlanması gereken aşağıdaki sigorta uyuşmazlıklarının adli yargı yerine Sigorta Tahkim Komisyonu’nun uzman hakemleri aracılığıyla çözülmesi için  en kısa süre içinde gerekli önlemlerin alınması gerektiğini düşünüyoruz. 

İnşaat All Risk Sigortası, Montaj Sigortası, Makine Kırılması Sigortası, Yangın Sigortası, Nakliyat Sigortası, Nükleer Risklere ilişkin Sorumluluk Sigortası, Tehlikeli Maddeler ve Tehlikeli Atık Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası, Maden Çalışanları Zorunlu Ferdi Kaza Sigortası, Ürün Sorumluluk Sigortası, Kasko sigortası, Kredi Sigortası, Elektronik Cihaz Sigortası, Kâr Kaybı Sigortası, Can Sigortaları, vb. 

Adalet Bakanımız Sayın Akın Gürlek’in yakın zamanda gündeme getirdiği “ticari uyuşmazlıkların tahkim yoluyla çözülmesi gerekliliği” düşüncesine diğer ilgili kurum ve kuruluşlar da destek vererek gerekli yasal ve idari düzenlemelerin en kısa süre içinde yapılması gerektiğini düşünüyoruz. Özellikle ihtiyari sigorta türlerinden doğan uyuşmazlıkların kanunla kurulmuş uzman bir tahkim kurumu olan Sigorta Tahkim Komisyonu’nda çözümü için Sigortacılık ve Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu (SEDDK) nun ikincil mevzuatlarda değişiklik yapması gerekir. Yine sigorta uyuşmazlıkları dışındaki ticari uyuşmazlıkların adli yargı yerine İstanbul Tahkim Merkezi (ISTAC) nde çözülmesi için de başta Adalet Bakanlığı ve Ticaret Bakanlığı olmak üzere ilgili diğer bakanlıklar ve kamu kurumlarının gerekli düzenlemeleri yapmasını öneriyoruz.   

Son olarak vurgulamak gerekirse, sigorta, ticaret şirketleri için hayati bir önem taşımaktadır. Ancak sigortanın varlığı gibi sigorta tazminatlarının zamanında ödenmesi de hayati bir önem taşımaktadır. Bu nedenle önemli risklere karşı sigorta yaptırılmasının teşvik edilmesi, risklerin meydan gelmesi halinde de sigorta tazminatlarının zamanında ödenmesini sağlayacak bir mevzuat ve yargı sisteminin en kısa süre içinde hayata geçirilmesi gerekir. 

Prof. Dr. Rauf Karasu Hacettepe Üni. Hukuk Fak. Ticaret Hukuku ABD Başkanı

© Haber7