Türkiye’de kültür alanında yaşanan birçok tartışma, ilk bakışta edebî görünür. Fakat biraz yakından bakıldığında meselenin metinden çok meşruiyetle ilgili olduğu anlaşılır.

Kim hangi konumdan söz söyleyebilir?

Geçenlerde, usta hikâyecimiz Mustafa Kutlu’nun birkaç yıl önce halka açık bir söyleşide dile getirdiği “Türk aydını dindar olmaktan korkar. Kemal Tahir milliydi. Selim İleri hep kendini yazar. Ahmet Hamdi Tanpınar Türkiye’de çaplı 3 adamdan biridir. İsmet Özel’i son büyük Türk şairi olarak görürüm…” sözleri yeni bir tartışmayı ateşledi. Aslında küllenen bazı mevzuların üzerindeki külleri savurdu.

Edebiyat eleştirmeni ve Notos dergisi yayın yönetmeni Semih Gümüş, bu sözler üzerine X hesabından akla ziyan bir tepki paylaştı:

“Hayatında ezenlere, muktedirlere iki çift söz etmemiş, yoksulluğun dibine gönderilen halkın yanında durmamış yazarın bu sözleri de bomboştur. Artık bu ülkede hak edilmemiş aydın olunamayacak. Konforunu iktidara dayalı olmaktan alan edebiyat ve sanat ahlak dışıdır.”

Sadece birkaç izan sahibi tarafından eleştirilen bu sözler ve özellikle “hak edilmemiş aydın olunamayacak” ifadesi, bir meşruiyet tartışmasının merkezine oturuyor. Bu cümle basit bir tepki değildir. İçinde bir eşik, bir kontrol noktası barındırır. Aydın olmak bir hak ediş meselesi olarak tanımlanmakta ve bu hak edişin ölçütü dolaylı biçimde belirlenmektedir.

*** Muhsin Kızılkaya’nın 15 Şubat 2026 tarihli Habertürk yazısında (“Hak edilmiş aydın olmak”) sorduğu soru bu yüzden önemlidir: Aydınlık nasıl hak edilir? Bu hakkı kim dağıtır? Bu iki soru, Mustafa Kutlu’nun söylediklerinden daha geniş bir alanı açar: Türkiye’de kültürel meşruiyet kim tarafından belirlenmektedir? Kutlu’nun bir konuşmasında dile getirdiği görüşler elbette tartışılabilir:

Tanpınar yorumu eleştirilebilir.

Kemal Tahir vurgusu problemli bulunabilir.

İsmet Özel değerlendirmesi abartılı sayılabilir. Edebiyat kamusal bir alandır ve bütün fikirler tartışmaya açıktır. Ancak burada dikkat çekici olan, Kutlu’nun metninin değil, konumunun tartışılmış olmasıdır. Ne hikâye anlayışı, ne anlatı tekniği, ne dil meselesi, ne estetik tercihi........

© Haber7