Bir önceki hafta beyaz et karteline baskın düzenlendi. Beyaz et sektöründe faaliyet gösteren şirketlerin üst düzey yöneticileri göz altına alındı. Sektördeki bazı firmalara da denetim kayyumu atandı. Gözaltına alınanlar serbest bırakıldı ve 13 şirkete atanan kayyumlar da kaldırıldı. Rekabet Kurulu bu şirketlere 2025 yılında kartel anlaşması yaparak fiyat belirledikleri için 3 milyar 704 milyon TL idari para cezası vermişti.

Konu gündemdeyken bazı araştırmacılar kırmızı et sektöründeki fiyatların, beyaz et fiyatlarından daha hızlı arttığını söyleyerek olan bitene itiraz ettiler. Bir finansçı, borsaya açık bir beyaz et firmasının 2026 yılı mali tablolarına bakarak, firmanın zararda olduğunu ve yüksek fiyat uygulasa kâr etmesi gerektiğini belirtti. Bu arkadaşlar, rekabet hukukunu bilmediklerinden böyle cesurca yorum yapabiliyorlar. Bilselerdi daha aklı başında yorum yaparlardı. Nasıl mı? Gelin bir bakalım.

Rekabet hukukunda iki türlü anlaşma vardır. Birincisi örtük anlaşma (tacid collusion), ikincisi ise açık anlaşmadır. Örtük anlaşma firmaların karşılıklı bağımlı olduğu oligopol piyasalarında ortaya çıkmaktadır. Oligopol piyasalarında az sayıda firma faaliyet göstermektedir. Az sayıdaki firmalar zaman içerisinde rakiplerinin davranışlarını analiz ederek, stratejik kararlar alırlar. Stratejik kararlarda, rakipler birbirlerinin tepkilerini gözetmektedir. Her firma böyle karar aldığında, bir dönem kararlar birbirine benzeyecektir. Firmalar, benzer fiyatlama, reklam, yatırım ve pazarlama kararları almaktadırlar.

Buna örtük anlaşma deniliyor.

Bir de açık anlaşma var.

Rekabet hukukunda suç olan bu açık anlaşmalardır. Bu anlaşmalara kartel de denilmektedir. Kartel, aynı piyasada faaliyet gösteren rakip firmaların, aralarındaki rekabeti ortadan kaldırarak kârlarını yapay olarak artırmak amacıyla kurdukları yasa dışı birlikteliktir. Rekabet hukukunda en ağır ve en zararlı ihlal türü (en büyük kötülük) olarak kabul edilir.

Karteller genellikle gizli centilmenlik anlaşmaları, yazılı sözleşmeler veya doğrudan organize edilen toplantılar (uyumlu eylemler) aracılığıyla şu yöntemlerle kurulur. Karteller rakiplerin ürün veya hizmet satış fiyatlarını, zam oranlarını veya indirim koşullarını ortaklaşa belirlemektedirler. Firmalar piyasayı bölgelere, şehirlere veya belirli müşteri gruplarına ayırarak birbirlerinin alanına girmeme kararı alabilirler. Fiyatları yüksek tutmak için piyasaya sürülecek mal miktarının kasıtlı olarak sınırlandırılabilir. Kamu veya özel sektör ihalelerinde kimin kazanacağının önceden belirlenmesi ve diğer firmaların danışıklı olarak yüksek teklif vermesi de bir kartel türüdür.

Türkiye'de karteller, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. maddesi kapsamında kesin bir şekilde yasaklanmıştır.........

© Gazete Pencere