Son yıllarda Londra’dan Dubai’ye, İstanbul’dan Washington’a kadar bağımsız üye ya da danışman olarak katıldığım yönetim kurulu toplantılarında dikkatimi çeken ortak bir değişim var. 

Eskiden bu toplantıların büyük bölümü satış rakamlarına, maliyetlere, yeni yatırımlara ve operasyonel performansa ayrılırdı. Bugün ise masadaki tartışmaların önemli kısmı şirketlerin dışında şekillenen gelişmelere odaklanıyor. Donald Trump’ın ticaret politikalarından Çin’in kritik mineraller stratejisine, Rusya-Ukrayna savaşının enerji piyasalarına etkisinden yapay zekanın iş modellerini nasıl dönüştüreceğine kadar uzanan başlıklar artık yönetim kurullarının gündelik gündemi haline gelmiş durumda.

Bu değişim tesadüfi değil. Çünkü dünya, Soğuk Savaş sonrası dönemin görece öngörülebilir küresel düzeninden uzaklaşıyor. Son otuz yıl boyunca şirketler düşük maliyetli üretim, serbest ticaret, bol sermaye ve kesintisiz tedarik zincirleri üzerine inşa edilmiş bir sistem içinde büyüdüler. Bugün ise aynı şirketler jeopolitik rekabetin, teknolojik dönüşümün, enerji güvenliği kaygılarının ve giderek sertleşen ekonomik milliyetçiliğin şekillendirdiği çok daha karmaşık bir ortamda faaliyet gösteriyor.

Geçmişi denetlemek yetmiyor, geleceği tasarlamak gerekiyor

Bir zamanlar yönetim kurullarının temel görevi CEO’yu denetlemek, bütçeyi onaylamak ve hissedar değerini artırmaktı. Bunlar hâlâ önemini koruyor. Ancak artık yeterli değil. 
Çünkü şirketlerin karşı karşıya olduğu risklerin önemli bir kısmı finansal tablolarda görünmüyor. Yönetim kurullarının önündeki asıl mesele, şirketin gelecek çeyreğini değil, gelecek on yılını güvence altına alabilmek.

Kariyerimin farklı dönemlerinde diplomat, uluslararası kuruluş ve enerji  şirketi üst düzey yöneticisi, yatırım danışmanı ve yönetim kurulu üyesi olarak çalışırken bir gerçeği defalarca gördüm: Büyük krizler çoğu zaman bilançolarda görünmez. Bir savaşın, bir yaptırım kararının, bir enerji arz krizinin, bir teknoloji ambargosunun ya da siber saldırının etkisi ilk gün rakamlara yansımaz. Ancak birkaç ay sonra şirketlerin değerlemelerini, yatırım planlarını ve rekabet güçlerini kökten değiştirebilir.

Şirketler artık küçük devletlere benziyor

Bugünün büyük şirketleri birçok açıdan orta büyüklükte devletlere benzemeye başladı. Bazılarının ciroları onlarca ülkenin millî gelirini aşıyor. Bazılarının enerji tüketimi küçük ülkeler seviyesinde seyrediyor. Bazılarının veri işleme kapasitesi ve dijital erişimi birçok devlet kurumundan daha büyük hale gelmiş durumda. Bu nedenle karşı karşıya oldukları sorunlar da giderek devletlerin sorunlarına benziyor: enerji güvenliği, veri güvenliği, tedarik zinciri güvenliği, insan kaynağı rekabeti ve itibar yönetimi.

Dünya ekonomisinin merkezinde artık yalnızca ekonomik mantık yok. Amerika ile Çin arasındaki stratejik rekabet, Rusya-Ukrayna savaşı, Orta Doğu’daki çatışmalar........

© Forbes Türkiye