A Fundación BBVA leva a cabo desde hai anos estudos sobre a percepción da ciencia e a cultura científica no noso país. Acaba de publicar o Estudo sobre Cultura Científica en España, que examina un amplo conxunto de indicadores para valorar o grao de proximidade e coñecemento da cidadanía respecto da ciencia, así como os valores e actitudes ante a mesma.

Segundo este estudo, un 53% das persoas acada o notable alto (8) en canto á súa valoración sobre o grao de interese pola ciencia, algo que a maioría asocia co «pracer de aprender cousas novas». O pracer de saber, algo consubstancial ao ser humano e que foi sempre o motor da investigación científica.

Afondando neste estudo atopei algunhas cousas que me chaman a atención e, ao mesmo tempo, me preocupan. Pregúntaselles ás persoas enquisadas polo grao de comprensión de certas palabras e expresións, como ADN ou inflación. Un 70% de quen responde di entender por completo o que significa «expresión matemática». Aínda así, isto sitúaa na parte baixa de comprensión entre as expresións analizadas. Peor é o caso da palabra «algoritmo», que entenden ben só un 59%, mentres que un 24% declara ter só unha comprensión parcial deste concepto e o 17% restante non entende en absoluto o que é. Claro que, se temos en conta que o 65% das persoas consultadas considera que a Terra está no centro do Universo, entender ou non o que é un algoritmo pasa a ser irrelevante.

A pesar destes datos, o certo é que a palabra algoritmo converteuse nunha das máis repetidas nos últimos anos, empregándose para explicar por que vemos unhas noticias e non outras, por que unha rede social nos engancha, un banco nos concede ou non un crédito ou unha plataforma decide que condutor ou repartidor nos recollerá no seu coche ou nos levará a pizza á casa.

No seu sentido máis básico, un algoritmo non é nada misterioso. É, simplemente, un conxunto finito e ordenado de pasos para resolver un problema ou realizar unha tarefa. Unha secuencia de instrucións que, se se seguen correctamente, conducen a un resultado que nos resulta útil. Nada máis… e nada menos, a xulgar por como condiciona as nosas vidas. De feito, convivimos con algoritmos desde moito antes de que existisen as computadoras. Cando aprendemos a sumar na escola, en realidade aprendemos un algoritmo, aínda que ninguén o chamase así. O procedemento clásico da suma —aliñar as cifras, comezar pola dereita, sumar columna a columna e «levar unha ou ningunha»— é un algoritmo. É unha receita precisa para obter sempre o resultado correcto, independentemente dos números concretos que sumemos e do seu tamaño. Así debería ensinarse nas escolas, por certo.

Tamén seguen algoritmos moitas actividades cotiás. A receita dunha tortilla de patacas é un algoritmo informal: primeiro pélanse e córtanse en rodas finas as patacas, logo frítense, despois mestúranse cos ovos unha vez batidos e todo xunto bótase na tixola. Deixámola callar por un lado e polo outro, e ao prato. Se é dos que, como a min, lle gusta tamén con cebola, xa sabe que hai que incluíla no algoritmo ou comeraa sen ela.

Por que é tan importante comprender o que son os algoritmos? Porque cada vez máis delegamos neles decisións que condicionan as nosas vidas. Os algoritmos non só serven para facer cálculos matemáticos, senón que nos permiten clasificar, predicir, recomendar, priorizar, descartar… e, na práctica, tomar ou condicionar decisións que afectan á nosa vida persoal ou profesional: desde a interpretación de radiografías, a análise dos currículos, o prezo de venda dos billetes de avión ou de tren, o contido que vemos nas redes sociais —incluídos os anuncios—, a ruta suxerida nos navegadores e un infinito de cousas máis.

Cando entendes algo sabes que non é maxia nin o resultado dunha vontade divina, e, aínda que non saibas crealo nin aplicalo por ti mesmo, saberás que pode ser revisado, corrixido, limitado ou substituído, e poderás esixir que se che explique como opera cando decide por ti ou sobre ti.

Suscríbete para seguir leyendo

© Faro de Vigo