“Cari açıkta 25 ayın zirvesi: Uzmanlardan korkutan uyarı!”

İşte böylesi başlıklarla duyuruldu, Merkez Bankasının hafta başında açıkladığı veriler.

Uzmanlar kimi uyarıyor?

‘Ekonomist’, ‘iktisatçı’ gibi sıfatlar taşımayanlar ya da ‘ekonomi okur yazarlığı’ olmayanlar için bir şey ifade ediyor mu bu kavramlar: ‘Merkez Bankası’, ‘ödemeler dengesi’, ‘cari açık’ vs…

Halk, ‘cari açık tehlikesi’ni üzerine almalı mı?

Ev bütçemizin verdiği açık ile… Yani gelirimizin (ücret, maaş, yevmiye, prim vs.) giderlerimizi (kira, faturalar, yol ücreti vs.) karşılayamaması ile… Cari açık arasında bir ilişki var mı?

‘Nedir bu cari açık?’ sorusundan başlayalım. Sonra da bu açığın cebimizdeki açıkla ilgili olup olmadığı ile devam edelim.  

Basit bir tanımla: Bir ülkenin döviz harcamaları (giderler) ile bu ülkenin elde ettiği dövizler (gelirler) arasındaki fark!

Giderler gelirleri aşıyorsa ya da başka bir ifade ile giderler gelirlerden fazlasıysa cari açık söz konusu olur. (Bu gelir ve gider kalemlerinin neler olduğu bilgisi aşağıda yer alıyor.)

Cari açık üzerine yapılan tartışmalar genelde ‘sürdürülebilirlik’ üzerine: ‘Finanse edildiği sürece sorun olmaz’, ‘Bir sınırı aşmazsa sorun yok’ gibi.

Bu tezi savunanlara göre cari açık olumlu bulunur! Yeterli ‘parası’ bulunmayan ülke için cari açığın ilaç olduğu iddia edilir: “Açık sayesinde ‘Teknoloji transferi yapılır, ‘Ekonomik büyümeye katkı sağlanır’, ‘İşsizlik azaltılır’…

İlaç mı değil mi tartışmasına girmeden önce belirtelim: ‘Finanse edildiği sürece sorun olmaz’ tezi boş bir lakırdı. 

Dışarıya sattığından (İhracattan) daha fazlasını dışarıdan alabilmek (ithalat) için aradaki fark kadar dövizi bulman gerekir; zaten o döviz bulunmazsa, açık oluşturmana da izin verilmez, kimse hayır kurumu değil!

Yani finanse edilmeden cari açık da yaratılamaz.

Gelelim ilaç olduğu meselesine…

Bir çırpıda ‘zehir’ olduğuna dair de söyleyebileceklerimiz var.  

Gün gelir cari açık başa bela olur.

O günü beklemeden de bir sürü olumsuzluğa yol açar. Örneğin ekonomik bağımlılığı artırır. Bağımlı ekonomi, bağımlı olduğu şeyleri alabilmek için dövize sürekli ihtiyaç duyar.

Döviz ihtiyacı kurları yukarı iter. Kur artıkça, bağımlı ekonominin kaçınılmaz sonucu fiyatlar artar. Böylece cari açık enflasyonun düşmesini engelleyen faktörlerden birine dönüşür.

Elin malı, elin tarımsal ürünü alınıp açık........

© Evrensel