Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının temmuz 2026 istatistiklerine göre toplam işçi sayısı 17 milyon 630 bin 470. Bu işçilerin sadece 2 milyon 432 bin 789’u sendika üyesi. Sendikalaşma oranı yüzde 13.70. Toplu iş sözleşmesinden yararlanma oranı ise DİSK, TİSK ve Bakanlık verilerine göre yüzde 9.5-10.5 arasında. Özel sektörde bu oran yüzde 5’e kadar düşüyor. Yani sendikalar nicel ve nitel olarak çok zayıf. 

Bu zayıflığın birçok nedeni var. En başta geleni ise yetki sistemi ve barajlar. Bir o kadar önemli diğer neden ise sendikal örgütlenmenin, sendikal örgütlenme hakkını kullanan işçilerin sistem tarafından korunmaması, iş güvencesinin bulunmaması. Bu konulara bu köşede sık sık çeşitli vesilelerle değindik ve bugün meselenin başka bir yanını ele alacağız.

Zayıflığın ‘içsel’ nedenleri

Sendikal örgütlenmenin zayıf olmasında sendikaların da rolü olduğu inkar edilemez bir gerçektir. Elbette bu açıdan asıl sorumluluk üye sayısı yüksek sendikalar ve konfederasyonlara aittir.

Sendikaların olumsuz rolünde sendikal çizgi en önemli etkendir. Patronlarla kurulan ilişki, icazetle örgütlenme, zayıf TİS’ler, işçi ve temsilci eğitimleri yapmama, sendika içi katılım kanallarını kapalı tutma gibi uygulamalar sendikal hareketi günden güne etkisizleştirmekte, işçilerin yoksulluğunu artırmaktadır. Sendikaların bu çizgisini sürdürebilmesinin en önemli dayanağı, demokratik işleyişe sahip olmamaları ve bu sayede daha da güçlenen sendikal bürokrasidir.

Yasa ve mevzuat bu bakımdan yetersizdir ve iç işleyişi büyük oranda sendika tüzüklerine bırakmıştır. Sendikaların (kuruluş, faaliyet, eylem) serbestliği ilkesi elbette önemli ilkelerdir ve dış müdahalelere karşı koruyucudur. Ama bu durum kötüye kullanılmakta, üyelerin iç müdahale hakkı, katılımı, seçme ve seçilme hakkı kısıtlanmaktadır.

Sendikal demokrasinin olmazsa olmazları

Halbuki sendikal demokrasiden ve dolayısıyla sendikaların serbestliğinden, sendika özgürlüğünden bahsedebilmek için........

© Evrensel