Dünya genelinde bağlı cihaz sayısının 2030 yılına doğru 30 milyarı aşması bekleniyor. Organik beynin sınırlarını aşan mekanik veri üretimi alabildiğine artıyor, ama iş yerlerinde bile üretilen verinin yüzde 80’inin kullanılmadan depolarda kaldığı da gerçekliklerimizden biri.

Pareto İlkesi daha sonra Murphy Yasası olarak iş yaşamında yaygınlaşan bir araca dönüşüyor: Kârın yüzde 80’i, çalışanların sadece yüzde 20’si tarafından yaratılır. Müşteri hizmeti sorunlarının yüzde 80’i, tüketicilerin sadece yüzde 20’sinden kaynaklanır. Kararların yüzde 80’i, toplantı süresinin yüzde 20’sinde alınır.

 Siyasetin sığ denizlerinde çırpınışlar ve makroekonomik fetişin bıktırıcı tekrarı mı geleceğimizi güven altına alır; yoksa gelişmelerin birikimi bağlamında geçerliliğini koruyan temel kuramları sorgulamak mı? Kuramları sorgulamanın daha üretken olacağını düşünüyorum.

      Tekstil makinelerinin sergilendiği fuarda dolaşırken makine üreticilerine, “Bir önceki fuara göre müşteri ihtiyaçları hangi alanlara odaklanıyor?” sorusunu yönelttim. Beklemediğim bir alanda odaklanma olduğunu öğrendim: Müşteri, iplikten kumaşa, kumaş renginden diğer özelliklerindeki eksikliklere istatistik, olasılık ve analitik işlevleriyle öne çıkan makine arıyor. Başta işgücü olmak üzere girdi azaltan, çıktıyı artıran ve rekabet gücü yaratan makine arayışı güçleniyor.

Makineciler olasılık, istatistik ve analitik temelli bir gelişmeden söz edince zihnimde yerleşik iki kuramın karşı karşıya geleceğini düşündüm: Büyük Sayılar Yasası ve Pareto Kuralı.

 Büyük Sayılar Yasası kadük mü kalacak?

Mario Livio’nun “Tanrı Matematikçi mi?” kitabının “İstatistikçiler ve Olasılıkçılar: Belirsizliğin Bilimi” bölümündeki Jakob ve Johann Bernoulli kardeşlerin hikayesi son günlere kadar zihnimde yaşayan bir umudu da besliyordu. Livio, “ Olasılık ve istatistik elinizdeki birkaç veri için değil, çok sayıda veriniz varsa anlam kazanır. Büyük Sayılar Yasası olarak da bilinen bu teoremi, Ars Conjectandi (Varsayım Sanatı) adlı kitabında formüle eden Jakob Bernoulli’ ye borçluyuz”  diyordu.

Büyük Sayılar Yasası, bir değişkenin uzun dönemde kararlılık göstereceğini anlatır: Elinizdeki madeni bir parayı beş kez yazı tura olasılığı için atarsanız, beşi de yazı ya da tura gelebilir.

Yazı tura atmayı sürdürür, beş bin kez tekrarlarsanız, beklenen ortalama değeri, yüzde 50’yi bulacaktır.

Gözlem ve deney sayıları arttıkça olasılıklar daha güvenilir tahmine dönüşebilmektedir; çünkü gözlemlerin ortalaması beklenen değere yaklaşır.

Bernoulli’ nin kusursuzlaştırmak için yirmi yıl çalıştığı bu teorem istatistik biliminin........

© Ekonomim