Türk basın tarihinde bazı belgeler vardır ki, tek başlarına bir dönemin siyasal ve entelektüel iklimini anlatmaya yeter. Tan Gazetesi’ne ait bu zarf da, 1940’lı yılların Türkiye’sinde basın, siyaset ve aydınlar arasındaki gerilimli ilişkiyi somutlaştıran nadir tanıklıklardan biridir. Bir gazete zarfı üzerinden okunabilecek bu hikâye, yalnızca bir yayın organının değil, bir düşünce çevresinin ve bir entelektüel hattın nasıl hedef hâline geldiğini gösterir.

Tan Gazetesi, 1935 yılında Zekeriya Sertel ve Sabiha Sertel tarafından kuruldu. Gazete, kuruluşundan itibaren kendisini “Günlük Siyasi ve İktisadi Halk Gazetesi” olarak tanımlayarak, dönemin basın dünyasında net bir konum aldı. Tan’ın çizgisi, milliyetçi söylemin ya da resmî dilin tekrarı değil; toplumsal meseleleri, emek sorunlarını, düşünce özgürlüğünü ve uluslararası gelişmeleri ele alan, ilerici ve açık bir yayın anlayışıydı. Bu yönüyle Tan, Türkiye’de sosyal demokrat düşünceye en erken ve en belirgin biçimde alan açan gazetelerden biri oldu.

Sertellerin etrafında zamanla geniş bir entelektüel çevre oluştu. Tan, yalnızca bir gazete değil, farklı alanlardan aydınların buluştuğu bir düşünce odağı hâline geldi. Bu çevrede, şiiri ve dünya görüşüyle dönemin en güçlü entelektüel figürlerinden biri olan Nazım Hikmet, edebiyatla toplumsal eleştiriyi birleştiren Sabahattin Ali, mizah yoluyla siyasal eleştiri geliştiren , genç kuşağın en önemli isimlerinden Aziz Nesin, halk kültürü ve akademik çalışmalarıyla öne çıkan Pertev Naili Boratav ve sosyoloji alanında özgürlükçü düşünceyi savunan Behice Boran gibi isimler yer alıyordu. Bu tablo, Tan’ın iki kişilik bir........

© Ek Dergi