Türkiye İstatistik Kuru­mu’nun (TÜİK) gelir ve yaşam araştırması ile birlikte modül olarak uygula­dığı özel bir çalışma, hanelerin büyük bölümünün sağlık gider­lerini karşılamakta sıkıntı yaşa­dığını ortaya koydu.

TÜİK, 2025 Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması ile bir­likte uyguladığı “Sağlık Modülü 2025” çalışmasının sonuçlarını yayımladı. Avrupa Birliği ülke­leri (AB) ile aynı dönemde uygu­lanan modül ile hanelerdeki 15 yaş ve üstündeki tüm fertlerin sağlık durumları ve sağlık har­camalarının hane halkına ge­tirdiği yükün tespiti amaçlan­dı.

Araştırma bulgularına göre, sağlık harcamalarının bütçesi­ne yük getirmediğini belirten hanelerin oranı oldukça düşük kaldı. 2025 itibarıyla hanelerin toplamda yüzde 56,3’ünde dok­tor muayene ve tedavi harcama­ları, yüzde 42,5’inde diş teda­vi giderleri, yüzde 55,9’unda da ilaç paraları bütçeye “çok yük­sek” veya “biraz yüksek” düzey­de yük getirdi.

Son üç yılda yük arttı

Sağlık harcamaları bütçe­sine yük “getirme­yen” hanelerin oranı son üç yılda belir­gin biçimde azaldı; bu giderle­rin yü­künden yakınan hane oranı arttı.

Muayene ve tedavi ücret­lerinin yük getirmediğini belir­ten hanelerin oranı 2022-2025 döneminde 6,8 puan azalarak yüzde 47,7’den yüzde 40,9’a ge­riledi. Bu harcamaların çok yük getirdiği hanelerin oranı da anı­lan dönemde yüzde 7,3’ten yüz­de 6,1’e inerken, biraz yük getir­diğini belirten hanelerin ora­nı ise 14,1 puan artarak yüzde 36,1’den yüzde 50,2’ye yüksel­di. Son 12 ayda bu tür harcama yapmadığını bildiren hanelerin 2022’de yüzde 9 olan oranı ise 2025’te yüzde 2,7’ye indi. Buna göre üç yıl önceye göre daha faz­la oranda hane, doktor muayene ve tedavi harcaması yaptı.

Diş muayene ve tedavi gider­lerinin çok yük getirmediğini belirten hane oranı son üç yılda yüzde 32,2’den yüzde 28,9’a ge­riledi. Bu harcamaların çok yük getirdiğini belirten hane oranı değişmeyerek yüzde 5,3’te ka­lırken, biraz yüksek getirdiği­ni belirten haneler ise yüzde 25,8’den yüzde 37,2’ye yüksel­di. Diş tedavi harcaması yap­madığını bildiren hane oranı 2022-2025 döneminde yüzde 36,6’dan yüzde 28,8’e geriledi. Diş hekimine giden hane oranı son üç yılda artış gösterdi.

İlaç harcamalarının yük ge­tirmediğini bildiren hane ora­nı da anılan dönemde yüzde 50,8’den yüzde 44’e geriledi. Çok yük getirdiğini belirtenler de yüzde 5,9’dan yüzde 5’e geri­lerken, biraz yük getirdiğini söy­leyen hane oranı yüzde 37,3’ten yüzde 53,9’a fırladı. Son 12 ay­da hiç ilaç harcaması yapmadı­ğını bildiren hanelerin 2022’de yüzde 6 olan oranı 2025’de yüz­de 0,1’e kadar düştü. Bu verile­re göre nüfusun büyük bölümü­nün sosyal güvenlik kapsamın­da yer almasına rağmen sağlık sorunları için kendi cebin­den para harcamayan hane neredeyse kalmadı.

Oturarak çalışma oranı

TÜİK araştırmasında; bir işte çalışan 15 yaş ve üstü bireylerin tüm çalıştıkları süredeki aktivite yoğunlukları da incelendi. Çoğunlukla bu bireylerin yüzde 29,4’ünün oturarak, yüzde 45,5’inin ayakta durarak, yüzde 18,7’sinin yürüyerek veya orta düzey fiziksel aktivite yaparak, yüzde 6,4’ünün ise ağır iş ya da ağır fiziksel aktivite yaparak çalıştığı görüldü. Yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında olan fertlerin yüzde 17,2’si oturarak çalışırken risk altında olmayan fertler için bu oran yüzde 31,7 oldu. Yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında olan fertlerin yüzde 11,2’sinin ağır iş ya da aktivite yaparak çalışma hayatını geçirdiği görüldü.

Gelir gruplarına göre durum

Sağlık giderlerinin hane halkı bütçesine yük getirme oranı, gelir gruplarına göre farklılık gösterse de tüm kesimlerde “yük” olgusu yanıtlara yansıdı. En düşük (yoksul) yüzde 20’lik gelir grubundaki hanelerin yüzde 62,9’una doktor muayene ve tedavileri; yüzde 37,6’sına diş muayene ve tedavileri, yüzde 65,5’ine ise ilaç harcamaları çok veya biraz yük getirdi.

En yüksek (varlıklı) yüzde 20’lik gelir grubundaki hanelerin ise yüzde 47’sine doktor muayene ve tedavi harcamaları, yüzde 62’sine diş muayene ve tedavisi, yüzde 40,5’ine ilaç harcamaları yük getirdi. En varlıklı hanelerin yüzde 53’ü doktor muayene ve tedavilerinin, yüzde 38’i diş muayene ve tedavilerinin, yüzde 59,5’i ilaç harcamalarının yük getirmediğini belirtti.

Diş muayene ve tedavisine ilk yüzde 20’lik gelir grubunda olanların yüzde 45,4’ünün, ikinci yüzde 20’lik gelir grubunun yüzde 36,5’inin, üçüncü yüzde 20’lik gelir grubunun yüzde 32,0’ının, dördüncü yüzde 20’lik gelir grubunun yüzde 28,1’inin, beşinci gelir grubunun ise yüzde 25,5’inin harcama yapmadığı görüldü.

Yüzde 63,3’ünün boş zaman faaliyeti yok

Bir işte çalışsın ya da çalışmasın 15 yaş ve üstü bireylerin olağan bir haftada iş dışında geçirilen zamanları incelendiğinde, yüzde 1,4’ünün “günde iki kere veya daha fazla», yüzde 11,6’sının “günde bir kere”, yüzde 5,6’sının “haftada 4-6 kere”, yüzde 11,5’inin “haftada 1-3 kere”, yüzde 6,7’sinin “haftada 1 kereden az” en az 10 dakika boyunca aralıksız devam eden fiziksel aktivite veya boş zaman faaliyetleri yaptıkları tespit edildi. Bireylerin yüzde 63,3’ünün ise fiziksel aktivite veya boş zaman faaliyetlerine zaman ayırmadığı görüldü.

Araştırma kapsamındaki 15 yaş ve üstü bireylerin yüzde 96,9’u iletişim kurmada, yüzde 95,8’i öz bakımında, yüzde 90,0’ı işitmede, yüzde 85,2’si bir şeyleri hatırlamada, yüzde 80,5’i görmede ve yüzde 79,7’si yürümede sorun yaşamadığını ifade etti. En çok zorlanılan faaliyetler ise yüzde 17,3’le görme, yüzde 15,2 ile yürüme, yüzde 12,6 ile hatırlama olurken bireylerin sadece yüzde 2,2’si iletişim faaliyetlerinde zorlandığını söyledi. Bireylerin en çok yapamadığını belirttiği faaliyetler ise yüzde 0,5 ile öz bakım, yüzde 0,4 ile yürüme, yüzde 0,2 ile bir şeyleri hatırlama ve iletişim kurma faaliyetleri oldu.

© Dünya