Cumhuriyet: İktisadi bağımsızlık mücadelesi (1923-1938)
UĞUR GÜNDÜZEkonomist - Bankacı
Cumhuriyetimizin ilk yıllarındaki iktisadi bağımsızlık mücadelesi, ülkemizin modernleşmesinin kritik ve ilk evrelerinden biri olarak anlatılır.
Savaşlardan bıkmış, sermayesi, yetişmiş insan gücü ve modern altyapısı bulunmayan bir ülkenin küllerinden nasıl bir sanayi hamlesi çıkardığını anlatmaya çalışacağız.
Savaş yorgunu genç Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk yılında kişi başına düşen gelir sadece 45 $’dı. Türkiye ekonomisi 2. Dünya Savaşı öncesinde kişi başına düşen geliri iki katına çıkarabilmişti.
SAVAŞ MİRASI VE İKTİSADİ BAĞIMSIZLIK
1923 yılında kurulan Türkiye Cumhuriyeti, Osmanlı İmparatorluğu’ndan ağır bir ekonomik enkaz devralmıştı.
Düyûn-ı Umûmiye (Genel Borçlar İdaresi) bunalımı:
Osmanlı’nın borçlarını ödeyememesi nedeniyle mali egemenliği yabancı devletlerin elindeydi. Yeni devlet, Lozan Barış Antlaşması ile bu mali esaretten kurtulmuş olsa da, ekonomik bağımsızlık olmadan siyasi bağımsızlığın korunamayacağının bilincindeydi.
İzmir İktisat Kongresi (17 Şubat - 4 Mart 1923):
Henüz Cumhuriyet ilan edilmeden toplanan bu kongrede, “Misak-ı İktisadi” (Ekonomi Andı) kabul edildi. Hammaddesi yurt içinde olan endüstrilerin kurulması, yabancı tekellerden kurtulunması ve yerli malı kullanımının teşvik edilmesi kararlaştırıldı.
● Türkiye’de üretimi olan ürünlerin yurt dışından ithalinin ağır vergiler konularak engellenmesi.
● Sanayi müesseselerine kredi kullandırılacak bir sanayi bankası kurulması.
● Aşar vergisinin kaldırılması.
● Sanayi çırak ve usta mekteplerinin kurulması. Her ilde bir sanayi odası tesis edilmesi ve sanayi fuarlarının açılması.
● Pazar ulaşımı olmayan bölgelere demiryolları inşa edilmesi.
● Hammaddesi yurt içinde yetişen veya yetiştirilebilen sanayi dalları kurulması.
● Devletin yavaş yavaş iktisadi görüşleri de olan bir organ haline gelmesi ve özel sektör tarafından kurulamayan teşebbüslerin devletçe ele alınması.
1-LİBERAL DÖNEM (1923 - 1929): ÖZEL SEKTÖRÜ TEŞVİK YILLARI
Atatürk ve dönemin iktidarı, Batılı anlamda bir sermaye birikimi olmamasına rağmen, önceliği özel girişimciliğe vermiştir. Bunun temel sebebi, devletin elinde büyük yatırımları yönetecek ne yeterli teknik kadro ne de mali gücün bulunmasıydı.
Bu dönemde milli........
