Kakao piyasası artık “hava durumu bozuldu, rekolte düştü, fiyat yükseldi” kadar basit değil. Kakao artık bir tarım emtiası olmanın yanında bir piyasa mimarisi hikayesi...

“Her şeyin olduğu gibi kalmasını istiyorsak, her şeyin değişmesi gerekir.” Leopar, Giuseppe Tomasi di Lampedusa, 1958

Bundan bir yıl önce 24 Mart 2025 tarihli yazımızda “K-Tipi Toparlanma” ko­nusunu mercek altına almıştık. Hemen ardından 19 Mayıs günü “Hayat Pahalılığı Bir Kutu Çiko­lata Mıdır?” diye sormuştuk.

Takvimler yeni yılı döndüğün­de artık hayat pahalılığı zengin / fakir – yaşlı / genç demeksizin global bir deneyim alanına dönüş­tüğünü “Altı-Yedi” başlıklı yazı­mızla incelemiştik.

Kronolojik anlamda salgın son­rası küresel hayat tarzındaki de­ğişim fiyat seviyelerini alt-üst et­ti. Kimi kesimler için ekonomi “K” harfinin yukarı bacağını ki­mi kesimler içinse aşağı bacağını hissettirdi. Fiyatlama davranış­larının geleneksel yapısını kay­betmesi “enflasyon” tanımında yeni kavramlar ortaya çıkmasıy­la sonuçlandı: “Shrink-flation”, “Skimp-flation”, vb.

Emtia piyasalarındaki genel bir düstur, düşük- ve yüksek fiyat kür­leridir. Yani yüksek fiyatların teda­visi yine yüksek fiyatların kendi­si, düşük fiyatların tedavisi de yine düşük fiyatların kendisidir.

Zira yüksek fiyatlar aşırı talebi törpülerken düşük fiyatlar da aşırı arzı biçerler. Bazı piyasalar bu te­davi süreçlerinden geçmeye baş­ladılar. Tedaviyi yumuşatmanın yolları da bize enflasyonda bahsi geçen yeni kavramları kazandırdı.

Kakao piyasası artık “hava du­rumu bozuldu, rekolte düştü, fiyat yükseldi” kadar basit değil. 2024’te ton başına 13 bin dolar seviyesine tırmanan fiyatlar ardından yakla­şık yüzde 75 oranında çözüldü. Bu iki yıllık şok, Batı Afrika’nın onlar­ca yıllık fiyat mimarisini sarstı.

Artık soru “kıtlık var mı?” değil. Soru: talep ne kadar elastik, fiyat rejimi ne kadar sürdürülebilir, arz haritası nereye kayıyor?

Kakaonun çikolatayla vedalaşması: Değişen tarifler ve ebatlar

Fiyat şokunun ikinci aşama­sında kırılma arz tarafında de­ğil, talep tarafında yaşandı. Av­rupa’da kakao öğütüm miktarı yüzde 7 gerilerken Asya’da düşüş yüzde 16’yı, Malezya’da ise yüzde 22’yi buldu. Sektörün en büyük işleyicilerinden Barry Callebaut, ileriye dönük beklentilerini aşağı çekmek zorunda kaldı. Bu veriler, çikolata talebinin sanıldığından daha hassas........

© Dünya