Son birkaç yazıdır İmam Gazali’yi ve El-Munkız mine’d-Dalâl üzerinden ortaya koyduğu düşünce serüvenini anlamaya çalıştım. Diğer İslam âlimlerinin fikirlerini ve bu fikirlerin günümüze yansımalarını okuyup yorumlamam gerektiğini düşündüm. Belki de İslam dünyasının en parlak zekâlarından biri olan Fahreddin Razi hakkında daha sistematik okumalar yapmalıyım diyerek metinlerine yöneldim.

Ancak açıkçası, El-Munkız mine’d-Dalâl’den zihinsel olarak çıkamadığımı fark ettim. Metin, sürekli zihnimi meşgul ediyor; adeta soru üstüne soru sorduruyordu. Belki de bu sorulara cevap vermeden başka metinlere geçmek mümkün değildi.

Peki, modern psikoloji, İmam Gazali’nin yaşadığı bu krizi nasıl yorumluyor olabilir?

İmam Gazali’nin krizini doğrudan “görünürlük krizi” olarak adlandırmak mümkün değildir; ancak onun niyet sorgulaması ile modern psikolojinin benlik inşasına dair analizleri arasında dikkat çekici paralellikler kurulabilir.

Bu düşünceyle, yıllardır psikolojiye dair aldığım notları yeniden gözden geçirmeye başladım.

Erich Fromm’a göre insan, “olmak” (dönüşmek) yerine “sahip olmak” (elde etmek) üzerinden kimlik inşa etme eğilimindedir. İnsan artık hakikatle var olmak yerine; makam, statü, imaj ve sahip olunan göstergeler üzerinden kendini tanımlar. Böylece kişi, bilge olmak yerine bilge olarak görünmeyi; hakikate yaklaşmak yerine hakikatin temsilcisi olarak tanınmayı........

© Doğruhaber