Pepouza [Yeni Kudüs]. Bu resim chatgpt’e ait olabilir.

Kemer Boğazı, ırmak ve abidevî Yenicesivrisi. Foto. Veysel Yoylu

Ramazan Topraklı yazdı;

Yeni Kudüs: Pepouza ve Tymion

Bu makalenin amacı Montanizm mezhebinin kurucusu Montanus’un ilân ettiği ve Kudüs’ün ineceği yer; Yeni Kudüs: Pepouza [Pepuza] ve Tymion kasabalarının yerleri hakkındadır. 2001-2002’lerdeki yüzey araştırmaları sırasında bu iki yerin, Peter Lampe ve William Tabbernee tarafından tespit edildikleri ve kesin olarak Karayakuplu ve Şükraniye köyleri oldukları ifade edilirse de kesin olarak yanlıştır. Denizli-Uşak arasını öneren Georges Radet, W. M. Ramsay, William Calder, August Strobel ile, Uşak bölgesini öneren Cengiz Batuk [2003], Turhan Kaçar, Adnan Şişman, Bilal Toprak [2011], Semahat Göker Özyürek [2025] gibi araştırmacılar da yanılmışlardır. Zira tarihçi, Göller Bölgesi ve bilhassa Eğirdir Gölü’ndeki coğrafî değişimin farkında değildir. Yeni Kudüs: Pepouza ve Tymion, Apameia’nın da dâhil olduğu Kemer Boğazı yakınıda bulunmaktadırlar.

Açar Kelimeler: Montanus, Montanizm, Menderes, Issız Bölge, Çirişli Dağı, Kemer Boğazı, Pepouza, Tymion, Tmolos, Tymandos

Asya ilinin bir parçası olan ve Sultan, Anamas, Barla ve Bozdurmuş [Sultan] dağlarıyla çevrili bölgenin tarihte. Küçük Firikya, Firikya Epiktetos, Firikya Salutaris, Galatia Salutaris gibi birçok adı olmuştur. Bu bölgesin batısı için tema Thrakesia, kuzey batısı için [Yalvaç-Uluborlu arası] Mysia ve Maionia denilir. Bu yer, Frigia Katakekaumene ve Frigia Paroreios’nin bir parçasıdır. Mysia Olympos, Barla ile Uluborlu arası dağdır. Kemer Boğazı çevresi için Firikya Hellespontia denir. Beyşehir, Şarkîkaraağaç ve Kötürnek [yeni Madenli] üzerinden gelen tarihî Kral Yolu [Anayol], Kemer Boğazı’ndaki kuzeyden güneye [Hoyran’dan Eğirdir’e doğru] akan ırmağı, Zompos adlı köprüden geçerek, Lampe, Uluborlu önü, Dinar, Denizli yoluyla Sardes yönüne gider. Bu nehrin Halys, Obrimas, [Orta] Menderes, Sangarios, el-Battal, Kaystros, Euros, Ebros, Boğazın Asya Irmağı, Doğu sınırını teşkil eden Büyük Nehir, Bathys Rhyax, Tantalos, Seha, Pisidia Antakya yanındaki ırmak, Siberis, Hierus, Hyeronpotamum, Skamandros, Tioulos, Tearos, Almyros ve Kadmos gibi adları var. Nehrin kaynaklarına Aulokran denir

Yörenin en uzun akarsuyu olan Yalvaç çayı [Antios] ile Örkenez çayı [Orgas], Kötürnek’te birleşir; Orgas, Simoeis, Gallos adlarıyla batıya doğru akarak Marsyas’tan daha aşağıda iki göl arasındaki Menderes’e karışır. Bu su çok alivyon getirir ve Menderes’in yatağını, dolayısıyla Eğirdir Gölü’nü doldurur. Bu ırmağın kuzeyi ilk Lydia, güneyi ilk Karia’dır [bk. Har.1, 3-4].

Çirişli Dağı’nın batı yamaçları sahile çok dik iner. Bu yamaçta “Pisidia ve Likaonia Hıristiyanlarının ziyaretgâhı olan Meryem’e ait bir kilise ve Alaca İnler denilen kaya mezarları vardır” (Ramsay, 1960: 463). Eğirdir-Yeşilada Hıristiyanları ile Isparta, Denizli, Antalya’dan gelen Hıristiyanlar, 15 Temmuzdan sonra burayı ziyaret eder. “20 m2 civarındaki Aziz Meryem Kilisesini 2000’de gördüm ve resmini çektim” (Veziroğlu, 2005: 157). Bunun yakınında bir Apsis bulundu [bk. Har.1, 6 Nu. R.5]. “Gölün [Hoyran] bakir Meryem Anası” nın, eski zamanlarda gölün kuzeydoğu sahilinde ve bütün civarında gayet mühim bir din olan Tanrıçe-Artemis [Parthenos] dininin Hıristiyanlaşmış bir şekli olduğunda hiç şüphem yoktur” (Ramsay, 1960: 463).

Bütün Anadolu inançları sanki Kemer Boğazı çevresinde toplanmıştır

[bk. Alttaki yazılar]:

Yalvaç-Gemen [Kyminas] dağı, rahiplerin ve terk-i dünyaların barınağı idi [bk. Ramsay, 1960: 172, 3]. Yalvaç Kazı Bşk. Özhanlı: “Men Kutsal Alanı'ndaki kazılarda; tapınağın hemen önündeki prestij odalarının birinde, orijinali bozulmamış hâlde tanrıça Hekate, tanrıça Kybele, tanrı Men, tanrı Apollon ve tanrıça Athena'nın heykellerini hepsini bir arada bulduk. Böyle bir örnek bugüne dek Anadolu'da hiçbir kazıda görülmedi. Yunan, Roma ve Anadolu Pantiona'da bulunan bütün tanrılar bir araya getirilmiş ve bir kült oluşturulmuş. MS 360 yılında son pagan imparatoru Julianus tarafından tekrar canlandırılmaya çalışılan paganist inanç, burada sanki bütün geçmişi bir arada özetler gibi bütün tanrılar bir araya getirilmiş. Bunların ortasında Anadolu yerli tanrısı Men, sunak üzerinde dururken hemen onun arkasında ana tanrıça Kybele, yine bir başka Apollon figürü ve bir sunakta Demeter'in sembollerinin olduğu küçük sunak ve tabii ki tapınağın sahibi olan at üzerinde betimlenmiş olan tanrı Men. Onun yanında Atina'nın baş tanrıçası Athena'nın varlığı bize burada bütün tanrıların, tanrı Men tarafından bir araya getirilmiş olduğunu ve Men kültüyle özdeşleştirilmiş olduğunu gösteriyor” dedi [bk. R.6, 15.07.2023; Topraklı, 2023, Har.1-2-3-4].

İda Dağı’nın aşağı eteklerinde oturan ve aralarında Firiklerin de bulunduğu halklar, demiri Küçük Asya’da ilk işleyenlerdir; zeytin [haşhaş?], şarap ve mermer ticaretinde ileri gitmişlerdir. Firikyalılar’ın, Agdistis veya “Tanrıların Anası” dedikleri Rhea’dır. Tanrıçaya, ibadet edildiği yerleşime göre; İdaea, Dindymene, Sypilene, Pessinuntius ve Kybele adları verilmiştir. Meselâ İda dağındaki “tanrıların anasının hizmetkârları, büyücüleri” bölgeye sonradan egemen olan Firikyalılar’dır. Bunlar içinde Men ve Sabazios da yer alır [bk. Topraklı, 2023 > İznik, 2022: 18]. Men ve Firikyalılar, İda’nın yerine işaret eder [bk.Har.4].

Ramsay’in Georgios Akropolites ve Azizlerin Hayatı’ndan aktardığı bu metinlerde zikredilen Kyminas, Yalvaç-Gemen [Özgüney]; Akhyraous, İbn Hordazbih’te el-Alemeyn, el-İdrîsî’de Hısnu’l-Meclis geçen Kötürnek [Madenli]; Kyminas Dağı, Gemen üstündeki dağ; Asia ise Asya eyaletidir/ilidir. Olympos, Senirkent-Atabey arasındaki Barla Dağı; Athos, Dindymon, Sipylos, Signia, Sigriane, Syria, Troas, Tmolos, Rhomaide, Bozdağ ve Gazir Dağı gibi adları olan Çirişli Dağı; İda ise........

© Dikgazete.com