Yüzyıllarca varlığını sürdüren bir imparatorluğun hukuksal ve eylemli olarak sonunu gösteren 10 Ağustos 1920 tarihli Sevr Antlaşması’nın arkasındaki sultan iradesi, özgür olmayan, dirençsiz ve uysal bir iradeydi! Öyle ki Mudanya Ateşkesi’nden sonra, Trakya’yı, işgalci İngilizlerden devralmak ve Meclis hükümetini temsil etmek üzere 19 Ekim 1922 tarihinde İstanbul’a gelen Refet Bele’ye, yaveri aracılığı ile “Hoş geldin” demekten utanmıyor ve İngilizlerle gizli işbirliğini sürdürüyordu!

Sevr’i yırtıp atan ve Lozan’ı yazan irade ise Gazi Mustafa Kemal Atatürk’te tanımını bulan özgür, öz denetimli ve sınırsız özveriye dayalı Kuvayı Milliye iradesidir. Arka planında I. ve II. İnönü Savaşları, Sakarya Meydan Savaşı ve görkemli bir 30 Ağustos utkusu vardır.

Önce cephelerde, emperyalistlerin paylaşım planları bozguna uğratılmış, saltanat kaldırılarak görüşmelerde iki başlılık yaratmak isteyen bağlaşıkların sinsi oyunu bozulmuş ve Lozan masasına daha sonra oturulmuştur. Masadaki Türk delegasyonu için görüşmelerin temel ögesi; eşitlik, bağımsızlık, ulusun onuru ve egemenlik inancıdır. Masaya omuzlarındaki bu ağır yükle oturan heyet başkanı İsmet Paşa, Versay benzeri bir barışa sürüklemek isteyen bağlaşıklar karşısında, sık sık kendisinin Mondros’tan değil, Mudanya’dan geldiğini vurgulamış ve görüşmeler boyunca psikolojik üstünlüğü korumuştur.

İsmet Paşa’nın diplomatik direncine yenik düşüp masadan ayrılan Lord Curzon’dan sonra, Britanya heyetine başkanlık yapan Sir Horace Rumbold’un yardımcısı William Tyrell, Fransız gazeteci Gaulis’e şunları........

© Cumhuriyet