İbn Haldun, Mukaddime ve milliyetçilik üzerine - İlker Başbuğ
İslam dünyasının büyük düşünürü İbn Haldun 1332 yılında Tunuslu asil bir ailenin oğlu olarak dünyaya geldi. Ailesi daha sonra İspanya’da Sevilla’ya yerleşti. Aile III. Ferdinand’ın Sevilla’yı fethetmesi üzerine Tunus’a geri döndü.
İbn Haldun bir bilim insanı ve yargıç olarak yaşadı. 1350’de Fas hükümdarının hizmetine girdi. 1357’de hapse atılan İbn Haldun 21 ay hapiste kaldı. Timur’un 1401’de Şam’ı kuşatması üzerine İbn Haldun, Timur ile görüşmek üzere görevlendirildi. Timur’un kendisini yanında alıkoymak istemesi karşısında oradan zorlukla ayrılabildi. İbn Haldun 1406’da ölen İbn Haldun, tarihçi, tarih felsefecisi, sosyolog, iktisatçı ve siyaset bilimcisiydi.
Kâtip Çelebi, Naima gibi isimler onu bir tarihçi olarak görmektedirler. Abdurrahman Şeref Bey, Tarih-i Devlet-i Osmaniyye’nin önsözünde amacını açıklarken hareket noktası olarak İbn Haldun’u seçmiştir.
Levy, İbn Haldun’u felsefeci-tarihçi niteliğinde değerlendirmektedir. Bernard Lewis, onu bir tarih dahisi olarak ve tarihin ilk kez felsefi ve sosyolojik boyutlarına dikkat çeken kişi olduğunu söylemektedir.
Fuat Köprülü de onun tarih felsefesinin, daha doğru ifade ile sosyolojinin ilk büyük kurucularından sayılması gerektiğine dikkat çekmektedir.
Erwin Rosenthall’a göre İbn Haldun, İslamda tam anlamıyla tek siyasal düşünürdür. İbn Haldun’un siyasal görüşlerinde öne çıkan bazı noktalar şöyle özetlenebilir:
A. Zeki Velidi Togan’a göre; İbn Haldun dindar bir Müslüman olduğu halde din ve devlet işlerini birbirinden ayırmayı bilmiştir. Devleti medeniyeti mümkün kılan siyasal ve sosyal bir birim olarak kabul etmiştir.
İbn Haldun, toplumların gelişiminde iktisadi nedenlerin başlıca etken olduğunu söylemesiyle, çağdaş materyalist teorilerin de bazı hususlarda öncüsü olduğu kaydedilmektedir. İbn Haldun, ilim ve fenlerde ilerlemenin, ülkenin........
