Όπως ο Κρητικός παλεύει με τα κύματα χωρίς να γνωρίζει πως η αγαπημένη του έχει ήδη πνιγεί, έτσι κι ο Θύρσης φιλά το κύμα και το εκλιπαρεί, αγνοώντας πως το κύμα έχει πάρει ήδη τη ζωή της Ευρυκόμης:

«Θάλασσα, πότε θέλ' ιδώ την όμορφη Ευρυκόμη;

Πολύς καιρός επέρασε και δεν την είδα ακόμη.

Πόσες φορές κοιτάζοντας από το βράχο γέρνω

Και τον αφρό της θάλασσας για τα πανιά της παίρνω!

Φέρ' τηνε, τέλος, φέρ' τηνε». Αυτά ο Θύρσης λέει ,

Και παίρνει από τη θάλασσα και τη φιλεί και κλαίει ·

Και δεν ηξεύρει ο δύστυχος οπού φιλεί το κύμα

Εκείνο που της έδωσε και θάνατο και μνήμα….

Το Κρητικό Πέλαγος, έγινε ο υγρός τάφος για τόσες ψυχές…

Η τραγωδία του «Τάναϊς» κρύβει βαθιές, ανθρώπινες λεπτομέρειες για τις συνθήκες της σύλληψης, το χρονικό της βύθισης και το πώς αυτό το γεγονός σφράγισε τη μοίρα της Κρήτης. Η βύθιση του φορτηγού ατμόπλοιου «Τάναϊς» στις 9 Ιουνίου 1944 αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες ναυτικές τραγωδίες στην Ελλάδα. Το πλοίο απέπλευσε από το λιμάνι του Ηρακλείου μεταφέροντας αιχμαλώτους κρατουμένους, Κρήτες αγωνιστές και αντιστασιακούς, καθώς και τους Εβραίους της Κρήτης. Βυθίστηκε Β/Δ της νήσου Ντία, στα ανοιχτά της Σαντορίνης από τορπίλες του βρετανικού υποβρυχίου HMS Vivid. Κανένας από τους κρατούμενους δεν επέζησε.

Ήταν το βράδυ της 8ης προς 9ης Ιουνίου 1944 όταν το φορτηγό ατμόπλοιο «Τάναϊς» απέπλευσε με πλήρωμα 12 ατόμων από το Ηράκλειο με προορισμό τον Πειραιά, συνοδευόμενο από τρία μικρότερα πολεμικά σκάφη. Υπό κράτηση πάνω στο «Τάναϊς» βρίσκονταν περίπου 250 Κρήτες αντιστασιακοί και πολίτες, εκ των οποίων οι 71 ήταν νέοι άνδρες από τους Κάμπους Κεραμειών Χανίων — όλοι τους κρατούμενοι προηγουμένως στις φυλακές της Αγυιάς Χανίων. Μαζί τους βρίσκονταν 279 εκτοπισμένοι Εβραίοι από τα Χανιά και 19 από το Ηράκλειο, οι οποίοι είχαν συλληφθεί λίγες ημέρες νωρίτερα, καθώς και 112 Ιταλοί στρατιώτες, αιχμάλωτοι πολέμου και αντιναζιστές, οι οποίοι είχαν συλληφθεί μετά την ιταλική ανακωχή του προηγούμενου φθινοπώρου (1943) επειδή αρνήθηκαν να πολεμήσουν στο πλευρό του χιτλερικού Άξονα.

Μανάδες που ικέτευαν σπαρακτικά να σωθούν τα παιδιά τους, μαυροφορεμένες γυναίκες που δεν χάρηκαν τους άντρες τους και που δεν έθαψαν ποτέ τα αγαπημένα τους πρόσωπα, κοινότητες και οικογένειες που ξεκληρίστηκαν μέσα σε ένα βράδυ. Πόσες, αλήθεια, βαθιές ανθρώπινες και οικογενειακές τραγωδίες κρύβει αυτή η βύθιση; Πόσα παιδιά δεν γνώρισαν τον πατέρα τους... Όπως ο υπερήλικας Ηρακλειώτης κ. Νίκος Νταμπακάκης, που ακόμα και σήμερα, με πόνο ψυχής, δακρύζει σαν μικρό παιδί για τον άδικο χαμό ενός ήρωα πατέρα, που δεν πρόλαβε να γνωρίσει, δεν τον κοίταξε ποτέ στα μάτια, δεν του κράτησε ποτέ το χέρι...

Μέσα από τις παράλληλες και τόσο τραγικές ιστορίες ανθρώπων, Κρητών ηρώων που πολέμησαν με κάθε μέσο για τη λευτεριά του νησιού μας και επιβιβάστηκαν ως αιχμάλωτοι πολέμου —στοιβαγμένοι σαν σακιά εμπορευμάτων στα κατάβαθα του ατμόπλοιου «Τάναϊς» το 1944—, χάνοντας τελικά τη ζωή τους αβοήθητοι, σαν τα ποντίκια μέσα στα αποπνικτικά αμπάρια, ο καθένας μας καλείται να αναζητήσει την κληρονομιά της οδυνηρής αυτής θυσίας. Ο κάθε αναγνώστης θα αναλογιστεί, ίσως, τη θλιβερή ειρωνεία της μοίρας, όπου τα συμμαχικά πυρά σφράγισαν το άδικο τέλος αυτών των ανθρώπων, καθιστώντας τους βουβούς μάρτυρες της ιστορίας.

Τις πρώιμες πρωινές ώρες της 9ης Ιουνίου 1944, περίπου 14 μίλια βορειοδυτικά της νήσου Ντία, το πλοίο εντοπίστηκε από το βρετανικό υποβρύχιο HMS Vivid. Το υποβρύχιο εκτόξευσε τέσσερις τορπίλες, δύο από τις οποίες έπληξαν καίρια το «Τάναϊς», το οποίο βυθίστηκε μέσα σε ελάχιστα λεπτά. Μια άλλη ιστορική εκδοχή αναφέρει ότι η γερμανική φρουρά είχε ήδη εγκαταλείψει το πλοίο με λέμβους, αφού προηγουμένως είχε τοποθετήσει στο εσωτερικό του ωρολογιακές βόμβες. Ο ακριβής αριθμός των θυμάτων παραμένει άγνωστος, όμως είναι βέβαιο πως όλοι οι αιχμάλωτοι που επέβαιναν σε αυτό χάθηκαν. Από τους εκατοντάδες Κρήτες, Εβραίους και Ιταλούς που ήταν κλειδωμένοι στα αμπάρια, δεν σώθηκε ούτε ένας!

Αυτές τις μέρες [11–13 Ιουλίου 2026], πραγματοποιήθηκε στα Χανιά το Διεθνές Συνέδριο με τίτλο: «Από τη Θάλασσα στη Μνήμη: το Ναυάγιο του Τάναϊς και η Μνήμη του Ολοκαυτώματος». Το συνέδριο διοργανώθηκε από το Ινστιτούτο Εβλαγόν για τις Κρητικές Εβραϊκές Σπουδές (Ετζ Χαγίμ ΑΜΚΕ) και το Ιστορικό Αρχείο Κρήτης στο Κέντρο Αρχιτεκτονικής Μεσογείου (ΚΑΜ), προσεγγίζοντας το γεγονός συγκριτικά και διεπιστημονικά.

Σήμερα, η αναπαλαιωμένη Συναγωγή Ετς Χαγίμ στα Χανιά και το μνημείο στην ακτή Μιαούλη κρατούν ζωντανά τα ονόματα των........

© Cretalive