2026 İstanbul Barosu Seçimlerinin Ardından: Hakikatin Karşısında Demagojinin ve Totolojinin Egemenliği
24-25 Ekim günleri İstanbul Barosu seçimleri vardı. Bu seçimle baro başkanı, yönetim kurulu, disiplin kurulu, denetleme kurulu ve Türkiye Barolar Birliği delegeleri seçildi. Bilgi olarak sunayım, bu görevlerin hiçbiri ücretle yapılmıyor. Eski deyimle meccanen yürütülen bu görevler için kopan kıyamet düşünüldüğünde ülkenin önemli demokrasi sorunları karşısında gösterilen cılız tepkiyle tezat teşkil ettiği açıkça görülüyor. Öte yandan seçimlerde kullanılan sloganları ve cumhuriyetçi-demokrat çatışma söylemini doğuran baro tarihinin geçmiş sayfaları karıştırılmadan tartışma-mücadele ortamını anlamak birçok zorluk içeriyor.
Yarışan Büyük İki Grubu Doğuran Çağdaş Avukatlar Grubu
1975 yılında çatışmalı Türkiye ortamında yükselen demokrasi hareketine paralel olarak daha ziyade bir tavır alış olarak, bir mücadele ortak paydası olarak ortaya çıkan Çağdaş Avukatlar Grubu’na (ÇAG) kısaca değinmek gerekirse[1]; ÇAG, o yıllarda sıkıyönetimlere, askeri vesayete karşı; sosyal demokratlardan radikal sola kadar liberal-sol çizgide yer alan anti-faşist, anti-militarist, anti milliyetçi bir söylem üzerinde uzlaşmış bir avukat hareketidir. Bu hareket 12 Eylül Dönemi’nde Barış Davası’ndan tutuklanan ve cezaevinde yatarken tedavi için serbest bırakılmayan, çıktıktan bir süre sonra ölen, bir diğer deyişle öldürülen Avukat Orhan Adli Apaydın şahsında neredeyse avukatların büyük çoğunluğunun sevgi ve saygısını kazanır. Bu haliyle “ÇAG’lar bir anlamda siyasi bazı taleplerle, mesleki taleplerin harmanlandığı terkibi konjonktüre göre değişen oluşumlardır.” Apaydın’dan sonra, bir kısım sosyal demokrat avukatların ayrı hareket etmesine rağmen; omurgasını muhafaza eden ÇAG hareketi 1988 yılından itibaren Turgut Kazan, Yücel Sayman gibi isimleri baro başkanlığına taşır. Eleştirilecek yönler bir yana her iki dönemde de avukatlık mesleği ve mesleğin üzerinde yer aldığı hukuk alanlarında çok ciddi mücadeleler verilir. Takvim 2000 yılını gösterdiğinde ÇAG içinde yer alan CHP tandanslı avukatlar, kendisini Türkiye Barolar Birliği delegesi seçen ve Barolar Birliği başkan yardımcısı olmasını sağlayan ÇAG’dan, Av.Kazım Kolcuoğlu başkanlığında ayrılarak Önce İlke Çağdaş Avukatlar Grubu’nu kurar. Nihayet bu grup Cumhuriyet’in temel değerlerini korumayı misyon edinerek içinden çıktığı ÇAG’a karşı tavır alır. Aslında bu ayrılık, 1985 yılına Prof. Av.Aydın Aybay ve Av.Kemal Kumkumoğlu ayrışmasına kadar götürülebilir. Bir diğer deyişle birleşik dönemlerde dahi hep iki ÇAG kanadı var olmuştur. Oysa daha önce “baroyu aşırı solculardan temizlemek” gerektiğini savunan Tercüman gazetesi yazarı Ergun Göze’nin görüşünü benimseyen Birleşmiş Avukatlar Grubu’na (BAG) karşı birlikte mücadele ediliyordu. BAG ömrünü tamamlayınca bu görevi Önce İlke Çağdaş Avukatlar grubu üstenir. Nitekim eski BAG’lı avukatların büyük kısmı bu gruba katılır. Üstelik hasımlar arasına solcu avukatların yanında Kürt avukatlar da dahil edilir. 90’lı ve 2000’yi yıllarda yapılan baro seçimlerinde oy pusulalarında Kürt avukat adaylar daire içine alınarak yanlarına PKK ibaresi yazılır…
Baro Seçimlerinde Cumhuriyetçi-Demokrat Avukat Gerilimi
Önce İlke Çağdaş Avukatlar Grubu’nu esas itibariyle sosyalistlere ve Kürt kökenlerini vurgulayan avukatlara karşı bir hareket olarak tanımlamak yanlış olmaz. Ama yukarıda değindiğimiz gibi onlar kendilerini Cumhuriyet’in kurucu değerlerini korumak gibi bir misyonla ifade ederler. ÇAG ise uzun bir dönem kendini liberal görüşten, radikal sola kadar geniş bir yelpazede ifade eden avukatların çatı yapısı olarak devam ettirir. Aslında yapı demek de yanlış. ÇAG genel olarak seçim dönemlerinde faaliyet gösteren, alt grupların kendi siyasi varlıklarını koruduğu bir avukat inisiyatifi olarak görmek daha doğru olur. Kurumlaşma çabaları üyelerinin çoğunluğu tarafından yeterli ilgiyi görmez. ÇAG, daha açık ifadeyle yüzünü geleceğe dönen özgürlüklere dayanan insan haklarına dayanan hukuku savunan ve onun genişletilmesi için mücadele eden, kendini demokratik, laik sosyal hukuk devleti savunucusu olarak gören bir grup-inisiyatiftir. Önce İlke Grubu ise gözünü geriye Cumhuriyetin kurucu değerlerine yönelten ve onun korumaya adayan grup olarak tanımlamak mümkündür. Bu iki farklı yöndeki bakışın izlerini 1980’lerden itibaren neredeyse tüm baro seçimlerinde görmek mümkündür. Önce İlke Grubu için demokrasinin, hak ve özgürlükler mücadelesinin bir sınırı vardır. O da Anayasa’nın değişmez hükümleri… Bu sınırlar ihlal edildiğinde onlar için demokrasi arayışı sona erer. Bir diğer deyişle ayrım cumhuriyeti savunmak ile demokratik cumhuriyeti savunmak arasındaki farkta yatar. Önce İlke grubu için demokratik cumhuriyet tanımındaki ikinci kavram esas ise birincisi onun teferruatıdır. Bu nedenle olsa gerek neye göre tanımlandığı hem tartışmalı hem de iktidardaki siyasi partiye göre değişen “devletin bekası” söz konusu olduğunda demokrasi hedefinden kolaylıkla vazgeçebilmektedir.
Çağdaş Avukatlar Grubundan (ÇAG) Değişim İçin Avukatlar’a (DİA)
Özellikle seçim dönemlerinde harekete geçen ÇAG’ların aslında bir inisiyatif olduğunu çeşitli alt gruplardan oluştuğunu söyledim. Siyasi görüşlere göre farklılaşan bu alt gruplar kendi aralarında toplanarak baro seçimlerinde organlara gösterecekleri adaylar için en demokratik yöntemi bulmaya çalışırlar. Gerilimli süreçler olsa da bu çaba çoğu zaman başarıya ulaşmıştır. Ancak buna rağmen çeşitli nedenlerle alt gruplar arasında da düşünce, yöntem farklılıkları bir gerilim oluşturur. ÇAG’dan ayrılmalar bir diğer deyişle ÇAG’ın parçalanması da bu gerilim üzerinde ortaya çıkar. Önce bir kısım avukat ayrılarak Katılımcı Avukatlar Grubu diye ayrı bir grup kurar. Daha sonra Kürt kökenli avukatlar bir grup kurar. Daha sonra Kürt avukatlar sol görüşü savunan bazı avukatlarla birlikte hareket eder. Ama neticeten 1975’lerin kapsayıcı, bütünleşik ÇAG’ından geriye parçalanmış, gücünü kaybetmiş küçük bir ÇAG kalır. Öyle ki 2018 yılında ÇAG bağımsız aday çıkaramaz ve bir başka grubu desteklemek zorunda kalır. Ne hazindir ki bu desteklemenin ideolojik müşterek paydası bile yoktur. Başkanın afişlerinde ÇAG’ın adı da bulunmaz. Bu ayıp görülmüş olmalıdır ki daha sonraki seçimlerde ÇAG yine kendi adaylarını göstermeye devam etmiş ancak başarılı olamamıştır.
Nihayet 2024 yılına gelindiğinde neredeyse Apaydın döneminin büyük ÇAG’ın tüm bileşenleri bir araya gelerek Değişim İçin Avukatlar’ı kurar. Küçülmüş ÇAG da bu bileşenler arasında yer alır. Kanımca Değişim İçin Avukatlar hareketini de alt gruplardan oluşan bir avukat inisiyatifi olarak değerlendirmek doğru olacaktır. Şu halde yukarıda büyük ÇAG için yaptığım tanımları DİA için de yapmak mümkündür. Yüzü insan haklarına dayanan hukuka, hak ve özgürlüklerin genişletilmesine dönük, otokratik devleti demokratik sosyal laik hukuk devletine dönüştürme hedefine yönelik ve bu yönde mücadele ile teçhiz edilmiş bir avukat hareketi… Ancak bu yeni hareketin görevleri daha da ağırlaşmıştı: Fiilen uygulanmayan Anayasa’nın uygulanmasını sağlamak, katledilen Anayasa hükümlerinin insan haklarına dayanan hukuk kapsamında yorumlanması ve nihayet ortadan kalkan hukuk güvenliğinin, adil yargılanma ve bağımsız savunmanın yeniden tesisi, 12 Eylül döneminde yaşananlardan bile daha ağır hukuk ihlallerine karşı tavır almak gibi. 12 Eylül döneminde hukukçuların işi biraz daha kolaydı. Çünkü Askeri Cunta kendilerinin geçici olduğunu ve demokrasiye geçileceğini vaat ediyordu. Oysa içinde bulunduğumuz dönemde kalıcı olduğunu söyleyen hatta yaşananı ileri demokrasi olarak takdim eden bir iktidar anlayışıyla karşı karşıyaydık. Avukatların hem insan olarak yaşadıkları toplumda nefes alamaz hale gelmesi hem de icra edecekleri mesleğin ayaklar altına alınması; avukatların görevleri nedeniyle tutuklanmaları avukatları ve mesleği doğrudan “tehlike altında” sokmaktaydı.
2024 Baro Seçimi: Değişim İçin Avukatlar’ın Seçimi Kazanması
2024 yılında Değişim İçin Avukatlar’ın Prof.Dr.İbrahim Kaboğlu başkanlığında seçimi kazanması, avukat camiasında ve toplumda büyük yankı uyandırdı. 24 yıldır Baro’da iktidarda olan Önce İlke Grubu’nun parçalı yapısı da Değişim İçin Avukatlar’ın seçimi kazanmasında rol oynadı. Bu başarı aslında hem avukatlar-baro açısından hem de demokratik laik hukuk toplumu hedefi açısından büyük bir şans içeriyordu. Ayrıca ifade etmek gerekir ki; Türkiye’nin ve Avrupa’nın seçkin anayasa hukukçuları arasında yer alan, CHP milletvekilliği döneminde iktidarın tüm esaslı kanunlarını, kanun değişikliklerini Anayasa’ya aykırılığı nedeniyle Anayasa Mahkemesi’ne götürerek parti adına dava açan, bu anlamda teorik bilgisi yanında pratik Anayasa avukatlığı yapan, İstanbul Barosu İnsan Hakları Merkezi’nin kuruluşunda yer almış, çalışmış nitelikli bir avukatın baronun başına gelmesi büyük bir şans olmuştur. Nitekim 2 yıllık görev süresinde Kaboğlu neredeyse haftanın her günü sabahın erken saatlerinden akşamın geç saatlerine kadar avukatların sorunları, ülkenin anayasa sorunları karşısında durmadan çalışır. Sadece o değil, başta yönetim kurulu üyeleri olmak üzere tüm organlarda yer alan, tüm merkez ve komisyonlarda yer alan 500 civarında avukat aktif olarak görev alır. Baro’nun yönetiminde adeta bir demokrasi rüzgarı eser. Tüm avukatlar barosuna rahatlıkla girip çıkmaya başlar. Baro komisyonları kendi yönetimlerini özgürce belirler. Oysa daha bir dönem önce Önce İlke grubu bir komisyonda kendi istediği kişi başkan veya yönetici olamazsa o komisyonu lağvediyor veya merkeze dönüştürüp başkanı kendi atıyordu.
Değişim İçin Avukatlar’ın baro yönetimde 2 yıl içinde yaptıkları baro genel kurul faaliyet raporu olarak 2 ciltlik bir kitap olarak avukatların bilgisine sunuldu. 42 yıldır, tüm baro seçimlerini bazen çok yakından bazen uzak mesafeden izleyen, iki baro başkanına yakın olarak çalışmış, son seçimlerde Değişim İçin Avukatlar içinde yer almış bir avukat olarak rahatlıkla ifade edebilirim ki; baro tarihinde İbrahim Kaboğlu kadar yoğun ve etkili çalışan, sadece basın açıklaması ile yetinmeyip, imkanı ölçüsünde neredeyse tüm önemli toplumsal davalara, avukat davalarına katılan, cezaevi ziyaretlerine sıkça giden bir baro başkanı bulunmamaktadır. Ülkemizde yaygın kötümser bir inanış-bekleyiş vardır, liyakat ve nitelikli çalışma cezasız kalmaz diye… Daha göreve gelir gelmez, bir hukuk açıklaması nedeniyle baro başkanı ve yönetim kurulu üyeleri hakkında hem görevden alma davası hem de ceza davası açılır. Yukarıda belirttiğim olağanüstü çalışma bu davalara rağmen, baroya karşı sistematik olarak yürütülen çirkin propagandaya rağmen gerçekleştirilmiştir.
İki Olay, İki Sistematik Saldırı ve Avukatların Tavrı
İlk olay 2024 yılında seçimin kazanıldığı akşam, Başkanın teşekkür konuşması akabinde yaşanır. Başkan teşekkür konuşmasında Anayasa’nın değiştirilemeyen ilk üç maddesine olumlu anlamda dokunulabileceğini ifade eden ve zaten 2001 yılında gerçekleştirilen değişikliklerle değişmez hükümlere olumlu anlamda dokunulduğunu belirten ifadesi üzerine fırtına kopartıldı. Baroyu sosyalistlerden ve Kürtlerden kurtarma misyonuyla görevli başta Önce İlke grubu olmak üzere tüm milliyetçi avukatlar ve milliyetçi kamuoyu Baro’ya karşı saldırıya geçti. Oysa Baro Yönetim Kurulu içinde CHP’li avukatlar da vardı ve kurucu Cumhuriyet değerleriyle kimsenin bir sorunu yoktu… Art niyetli saldırı önyargılarla birleşerek baroya karşı kollektif bir dezenformasyon ve yıldırma kampanyasına dönüşür.
Kamuoyu tarafından fazla bilinmediği için konuya biraz açıklık getirmek gerekir. Öncelikle belirtmek gerekir ki, 1982 Anayasası bir darbe anayasasıdır. 1961 Anayasası ile değişmez maddeler bakımından da farklılıklar vardır. Bir örnekle konuya değinmek istiyorum: 1982 Anayasası’nın 2.maddesinde “İnsan Haklarına Saygılı” ifadesi kullanılır. 1961 Anayasası’nın 2.maddesi “insan haklarına dayanan” ibaresini taşır. İnsan haklarına dayanan ibaresi elbette, tüm devlet kurum ve kuruluşlarını, yargıyı, yargıçları kesin bağlayan bir ifadedir. Oysa saygılı ifadesi “ancak bu kadar saygı gösterebiliyorum” denilebilecek kadar zayıf bir ifadedir. Bir diğer deyişle Anayasa’nın 2. maddesi olumlu anlamda değişebilir demek “insan haklarına dayanan” ifadesinin anayasaya girmesi yani maddenin olumlu anlamda değişmesi demektir.
Yani ortada ortalama bir hukukçu için tartışacak bir konu yoktur. Ama saldırı çok büyük bir bilgi kirliliğiyle beraber yürütülür, yani dezenformasyonla… Önce Kaboğlu’nun “Anayasa’nın değiştirilmez ilkeleri değiştirilebilir” dediği iddia edildi. Kaboğlu böyle bir şey dememişti…[2] Ben “olumlu anlamda dokunulabilir dedim” diye savunma yapmak zorunda kaldı. İlave etti, örnek verdi, örneğin 2001 değişikliği ile Anayasa 14.maddesine “insan haklarına dayanan” ibaresi eklendi böylece Anayasanın 2.maddesine olumlu anlamda dokunulmuş oldu dedi. Bu kez saldırı “olumsuz da olsa olumlu da olsa Anayasanın değişmez 3 maddesine dokundurtmayız”a dönüştürüldü. Başkan’a saldırırken yalan söyleyenler veya ne dediğini anlamadan hedef gösterenler bu açıklamalar karşısında geri adım atmayıp, hocanın anayasanın temel maddelerinin değişmesini istediği şeklinde bir kanı oluşturma çabasına devam ettiler. Hatta bunu seçim sürecinin ana temalarından........
