Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi’nin değerli öğretim üyelerinden E. Osman Erden’in yüksek lisans tezinden kaynaklanan kitap, Almanya’nın yüksek kültürel değerlerinin totaliter bir rejim altında nasıl yozlaştığına ve şiddetle özdeşleştiğine ilişkin bir soruyla başlıyor: ‘Şairlerin ve düşünürlerin insanları nasıl oldu da yargıçların ve cellatların insanlarına dönüştüler?’ ve devam ediyor ‘Beethoven’in, Schiller’in, Goethe’nin çıktığı bir kültürden Hitler, Goebbels, Göring gibi kişilerin çıkması bir çelişki midir? Ya da Weimar Cumhuriyeti gibi olabildiğince demokratik bir rejim altında yaşayan insanlar ne oldu da Üçüncü Reich gibi insanlık tarihinin en barbar rejimlerinden birinde yaşamaya başladılar?’

Erden’in, Nasyonal Sosyalizmin kültür örgütlenmesi, modern sanata karşı tutumu, Nazi Almanyası’nda sanatçı göçü gibi bölümler içeren kitabında dönemin resim, heykel, sinema, edebiyat, tiyatro, müzik ve mimarlık alanlarındaki uygulamalarından örnekler verdiği ‘Nazi Almanyası’nda Kültür ve Sanat’ başlıklı kitapta Nazilerin kültür örgütlenmesinde sanata ilişkin farklı görüşlere sahip iki siyasetçinin rol aldığı anlatılıyor: Alfred Rosenberg ve Joseph Goebbels. İlki Nazilerin muhalefette olduğu dönemde, ikincisi iktidar yıllarında belirleyici olmuş. Halkı Aydınlatma ve Propaganda Bakanı Goebbels’in en ünlü uygulamalarından biri 10 Mayıs 1933 tarihinde gerçekleşen ‘Kitap yakma’ töreni. Kafka, Freud, Marx, Einstein, E.M. Remarque, Helen Keller, Jack London, v.b. yazarların kitaplarının yakıldığı bu tören insanlık tarihinin en vahşi uygulamalarından biri olurken, sanat dünyasında korkunun yaygınlaşmasına neden olmuş, Thomas Mann, Bertolt Brecht, Stefan Zweig, Anna Seghers gibi pek çok yazar bu olaydan sonra ülkelerini terk ederek Avrupa ya da ABD’de yaşamayı seçmişti..

Rejim, kültür alanındaki iktidarını 1933 Eylül’ünde kurulan ‘Reich Kültür Odası’ aracılığı ile sağlıyor. Goebbels, Odanın açılış konuşmasında ‘devlet tarafından oluşturulan çerçevenin içinde kalmak kaydıyla’ sanatın özgür olması gerektiğini söylüyor. Tüm sanat disiplinlerinde Odaya........

© Birgün