menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Spor sadece yetenek değil, imkân meselesi

16 0
08.11.2026

Özel haberlerimizi ve günün öne çıkan gelişmelerini kaçırmamak için BirGün’ün WhatsApp kanalını buraya dokunarak hemen takibe alabilirsiniz.

Bir çocuğun iyi bir yüzücü olup olamayacağını anlamak için önce suya girmesi gerekir. Ne kadar basit bir cümle. Fakat spor üzerine kurulan onca büyük sözün, başarı hikâyesinin, “istersen yaparsın” öğüdünün gelip takıldığı yer de burası.

Havuz yoksa, varsa da ailenin bütçesini aşıyorsa, antrenmana gidecek yol parası bulunamıyorsa, çocuğun yeteneği hakkında konuşmak biraz kolaycılık olur.

Biz genellikle o kısmı atlarız. Kürsüye çıkan sporcuyu görür, boynuna asılan madalyayı konuşuruz. Kaç saat çalıştığını, nelerden vazgeçtiğini, nasıl inandığını anlatırız. Bunların hepsi elbette önemli ama o yıllar boyunca ne yediğini, nerede barındığını, antrenörünün nasıl yetiştiğini, sakatlandığında kimin ilgilendiğini hikâyenin dışında bırakırız. Sonra da aynı imkânlara hiç sahip olmamış çocuklara dönüp yeterince istemediklerini söyleriz.

Sosyalist ülkelerin spor tarihine bakmak, biraz da hikâyenin dışarıda bırakılan tarafını görmek demek. Çünkü bu ülkelerde geliştirilen modellerin ortak yapısı, çocuğun sporla kuracağı ilişkinin ailesinin cebine terk edilemeyeceğiydi.

Sovyetler Birliği’nde, Küba’da, Doğu Almanya’da farklı biçimlerde örgütlenen düşünce buydu: Sporcu yetiştirmek için yalnızca yetenek aramak yetmez o yeteneğin gelişeceği hayatı da kurmak gerekir.

Bu iddia her yerde eksiksiz gerçekleşmedi. Madalya hırsının insanı ezdiği, bürokrasinin sporcunun önüne geçtiği örnekler de yaşandı. Ama geçmişin yanlışlarını konuşmak, bugün sporun neden bu kadar pahalı, neden bu kadar eşitsiz ve neden giderek daha fazla parası olanların alanı haline gelebildiğini sormaktan vazgeçmeyi gerektirmiyor.

ŞAMPİYONADAN ÖNCE OKUL VAR

Sovyet sporunu birkaç büyük şampiyonun hikâyesi üzerinden anlatmak kolay. Oysa asıl mesele, o sporcuları yetiştiren geniş örgütlenmeydi. Okullar, işyerleri, sendikalar ve kamu kurumlarının desteklediği spor toplulukları, insanın günlük hayatıyla spor arasında bağ kuruyordu. Çocuğun bir branşla karşılaşması için ailesinin mutlaka özel bir kurs araması gerekmiyordu. Okul, yalnızca ders dinlediği yer değil, sporla tanışabildiği yerdi.

Bu anlayışın Sovyetler’deki karşılığı “beden kültürü”ydü. İçine yalnızca yarışmayı değil, hareket etmeyi, dinlenmeyi, sağlığı ve toplumsal yaşamı alıyordu. 1931’de başlayan “Çalışmaya ve Savunmaya Hazır” programının bir parçası olarak üretkenlik ve ülke savunması da işin içindeydi. Spor hem bir hak hem de yetiştirilmek istenen yurttaşın parçası olarak görülüyordu.

Yetenekli çocuklar içinse daha özel bir yol açılıyordu. Çocuk ve gençlik spor okullarında düzenli antrenman yapılıyor, gelişim gösterenler daha uzmanlaşmış kurumlara ilerleyebiliyordu. Her spor okulu yatılı değildi, her çocuk da aynı yoğunlukta çalışmıyordu. Bazıları genel eğitimine devam ederken spor okuluna gidiyor, bazıları okuluyla antrenmanını bir arada sürdüreceği yatılı merkezlere geçiyordu.

Bu ayrıntı önemli. Çünkü bugün yetenek keşfi dediğimiz şeyi bazen bir antrenörün tribünden bakıp bir çocuğu beğenmesine kadar daraltıyoruz. Oysa çocuğu görmek işin başlangıcı. Sonrasında onu yıllarca çalıştıracak bir kadro, ulaşabileceği bir tesis, devam edebileceği bir okul gerekiyor. Bir seçme gününde verilen kararla sporcu yetişmiyor.

ANTRENÖR NASIL YETİŞTİRİLİR

Sovyet modelinin önemli taraflarından biri, antrenörü de bu uzun hazırlığın parçası olarak görmesiydi. Antrenörlük, iyi sporculuk geçmişinin kendiliğinden kazandırdığı bir yetki sayılmıyordu. Dört-beş yıllık eğitim programlarıyla öğretmen ve antrenör yetiştiren bir yapı vardı.

Çünkü bir hareketi iyi yapmak başka, o hareketi bir çocuğa öğretmek bambaşka şeyler. Kendi gençliğinde yaptığı antrenmanı yıllar sonra herkese uygulamak da antrenörlük değil. Karşısındaki çocuğun nasıl öğrendiğini, ne zaman yorulduğunu, hangi yükü kaldırabileceğini anlamak gerekir. Bazen daha fazla çalıştırmayı, bazen de durdurmayı bilmek gerek.

Sovyet spor biliminin dünyaya bıraktığı önemli birikimlerden biri tam da bu noktadaydı. Lev Matveyev’in çalışmalarıyla sistemleştirilen dönemleme anlayışı, sporcunun yılın her haftasında aynı yükle çalıştırılamayacağını anlatıyordu. Hazırlığın, yarışmanın ve toparlanmanın ayrı yeri vardı.

Bir koşucudan her antrenmanda rekor bekleyemezsiniz. Bir sporcuyu sürekli en üst düzeyde tutamazsınız. Onu belirli bir yarışmaya hazırlarsınız........

© Birgün