D. Fairchild Ruggles, İslami Bahçeler ve Peyzajlar’da bahçeyi yalnızca estetik bir sığınak ya da cennetin yeryüzündeki simgesi gibi okumaya yanaşmıyor. Kitapta bahçe; suyun bilgisi, toprağın terbiyesi, bakışın siyaseti ve hafızanın mekana bürünmüş hali olarak beliriyor.

Bahçe, insanlığın en eski düşlerinden biri. İnsanın doğayla çatışmadan ama ona bütünüyle boyun eğmeden kurduğu ince bir uzlaşma. Bir çitin ardında, bir duvarın içinde, bir su yolunun kıyısında dünya yeniden biçimleniyor. Gölge, serinlik, meyve, koku ve sessizlik, hayatın dağınıklığı karşısında küçük bir denge imkanı sunuyor. Ruggles’ın çalışması, bahçenin yalnızca güzelliğin değil, düşüncenin de ürünü olduğunu hatırlatıyor. Bu kitaptan sonra bahçeye yalnızca bakmak yetmiyor; onu okumak gerekiyor.

Cennetin gölgesinden toprağın gerçeğine

İslami bahçe, uzun yıllar boyunca, özellikle Batılı yorumlarda, Kur’an’daki cennet tasvirlerinin yeryüzündeki estetik karşılığı gibi ele alındı. Akan sular, gölge veren ağaçlar, bölünmüş parseller ve serin avlular, kolayca “öte dünyanın prova edilmiş hali”ne dönüştü. Ruggles’ın en güçlü müdahalesi tam bu noktada başlıyor. Bu yorumun bütünüyle yanlış olduğunu ileri sürmüyor ama tek başına yeterli olmadığını, hatta çoğu zaman yanıltıcı kaldığını gösteriyor. Çünkü bahçeyi yalnızca metafor düzeyinde kavramak, onu mümkün kılan maddi zekayı görünmez kılıyor: suyu taşıyan kanalları, toprağı dönüştüren emeği, bitkiyi tanıyan bilgiyi, iklimle pazarlık eden sabrı. Ruggles’a göre İslami bahçeyi yalnızca cennetin dünyevi yansıması saymak, onun tarihsel karmaşıklığını ve çeşitliliğini perdelemeye yol açıyor.

Bu yüzden İslami Bahçeler ve Peyzajlar, bahçeyi bir sembolden çok bir kuruluş eylemi olarak ele alıyor. Bahçe burada çiçekli bir düş değil; çevreyi düzenleme iradesi. Kurak coğrafyada suyu bulmak, taşımak, paylaştırmak, toprağı verimli kılmak, ağacı yeni bir yere........

© Bianet