Suriye’de Aralık 2024’te Esad yönetiminin sona ermesiyle birlikte, yıllardır savaş ve zorunlu göçle anılan ülkede bu kez dönüş tartışmaları öne çıkmaya başladı. Uzun süredir Türkiye başta olmak üzere komşu ülkelere ve dünyanın farklı noktalarına dağılmış milyonlarca Suriyeli için yeni dönem, beraberinde “eve dönüş” sorusunu da getirdi.

Birleşmiş Milletler verileri, rejimin çöküşünü izleyen bir yıl içinde milyonlarca kişinin geri döndüğünü gösterse de ortaya çıkan tablo tek boyutlu değil. Çünkü geri dönüş, istatistiklerin ötesinde; güvenlikten barınmaya, geçim koşullarından aidiyet duygusuna kadar uzanan çok katmanlı bir karar sürecine işaret ediyor.

Mültecilerle Dayanışma Derneği (Mülteci-Der) Genel Koordinatörü Genel Koordinatörü İrem Somer ile geri dönüş kararının ardındaki çok katmanlı gerçekliği ve sahadaki kırılganlığı konuştuk.

Suriye’ye dönüşün görünmeyen yüzü: “Ev yok, okul yok, güven yok”

2024’ten 2026’ya gelirken sahada en çok değişen şey ne oldu?

8 Aralık 2024’te Suriye’de yaşanan rejim değişikliğinin ardından geri dönüşlerin artması, son dönemin en belirgin gelişmelerinden biri oldu. Bunun yanında, Türkiye’den mülteci kabul eden ülkelerin kotalarında azalma ve uluslararası yardım fonlarındaki ciddi kesintiler de sahayı doğrudan etkiledi. Bu durum, mültecilere sağlanan sosyal, ekonomik, psikolojik ve hukuki desteklerin zayıflamasına yol açtı.

Kamuoyunda “geri dönüş” neden olduğundan daha basit konuşuluyor?

Çünkü geri dönüş çoğu zaman yalnızca güvenlik meselesi gibi ele alınıyor. Oysa gönüllü geri dönüş, uluslararası hukukta tanımlanmış üç kalıcı çözümden yalnızca biri; diğerleri yerel entegrasyon ve üçüncü ülkeye yerleştirme. Bir dönüşün gerçekten gönüllü sayılabilmesi için sadece çatışmanın bitmesi yetmez; aynı zamanda güvenli, onurlu ve sürdürülebilir olması gerekir.

Sahada gördüğümüz tablo çok daha karmaşık. İnsanlar geri dönüş kararını verirken güvenlik, geçim imkânı, çocukların eğitimi, aile içi sorumluluklar, hukuki statü ve geleceğe dair beklentileri birlikte değerlendiriyor. Suriye’de evi, işi........

© Bianet