Sakarya Üniversitesi Ortadoğu Enstitüsü Öğretim Üyesi Dr. Mustafa Caner, ABD-İran arasında imzalanan İslamabad Mutabakatı’nın 6. maddesinde yer alan 300 milyar dolarlık yeniden inşa fonunu ve bu fonun hangi koşullarda devreye girebileceğini AA Analiz için kaleme aldı.

Tahran ve Washington, 28 Şubat’tan beri devam eden savaşı sona erdirmek amacıyla İslamabad’ın arabuluculuğunda 17 Haziran’da, ABD Başkanı Donald Trump ile İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın uzaktan imzaladığı tarihi bir mutabakat zaptı üzerinde anlaştı.

Anlaşma maddelerinin açıklanmasıyla birlikte birçok madde üzerinde ve anlaşmanın geneline binaen kim kazandı/kim kaybetti yorumlarının yanı sıra bundan sonraki sürecin nasıl şekilleneceği üzerine de tahminler yürütüldü. 20 Haziran’da İsviçre’de ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ve İran İslami Şura Meclisi Başkanı Muhammed Bakır Galibaf’ın temsil ettiği heyetler arasında teknik görüşmeler yapıldı. Pakistan ve Katar’ın da katıldığı bu görüşmelerin ardından açıklanan metin, sürecin olumlu bir şekilde devam ettiğini işaret ediyordu.

Teknik görüşmelerin dayanağını oluşturan İslamabad Mutabakat Zaptı'nın maddeleri tek tek tartışılırken, bir madde özellikle dikkat çekiyor. Bu madde, İran’daki altyapının yeniden inşası için Tahran’ın kullanımına sunulacak en az 300 milyar dolarlık fon ile ilgiliydi. Anlaşmanın 6. maddesinde ele alınan bu konuyla ilgili pek çok yorum yapıldı. İran’daki şahinler, bu fonun bir savaş tazminatı olmadığını söyleyerek karşı çıktılar. Özellikle JD Vance’in, fonun koşullu tarafını gündeme getiren, “İran taahhütlerini yerine getirirse fona erişebilir” açıklaması, İranlı şahin kanadın tepkisini çekti. Şahin kanada göre, Hürmüz’ün açılması karşılığında bu fon İran’a verildi ve bu durum, Tahran'ın ABD karşısında taviz verdiği algısını güçlendiriyor.

İsrailli siyasiler ve ABD’deki şahin çevreler ise ABD’nin İran’a 300 milyar dolar hediye ettiğini ve İran’ın bunu bölgede istikrarsızlık yaymak ve ABD/İsrail çıkarlarına zarar vermek için kullanacağını iddia ettiler. Bu gruplara göre, gelecek olan bu parayla İran füze programını yenileyecek, vekil kuvvetlerini silahlandıracak ve İsrail/ABD’ye tehdit oluşturacak. Her ne kadar JD Vance, İran’ın anlaşma taahhütlerine ve performansına bağlı olarak bu paranın ödeneceğini ve Amerikan vergi mükelleflerinin bu kaynağı karşılamadığını söylese de ABD’deki İran karşıtı cumhuriyetçi şahinler,........

© Anadolu Ajansı Analiz