Emperyalizmin hep uyguladığı bir politikadır “ böl ve yönet” politikası. Teorik olarak büyük güçlerin, küçük ve parçalanmış devletleri tercih etmesinin bazı nedenleri vardır.

Daha kolay etki kurmak: Küçük devletler ekonomik ve askeri olarak daha zayıf ve daha kolay lokmadır.

Jeopolitik çıkar: Enerji yolları, askeri üsler ve ticaret yolları, küçük devletleri kolay hedef yapar.

Rakip güçleri zayıflatmak: Büyük ve birleşik bir devlet, potansiyel bir rakip olabilir. Oysa küçük devletlerin böyle bir şansı olmaz.

İttifaklar üzerinden nüfuz kurmak: Yeni kurulan devletler dış destek arar.

Ancak şunu da belirtmek gerekir; her bölünme dış güçlerin planı değildir. Çoğu zaman, iç siyasi krizler, etnik kimlikçilik, farklı inançlar ve ekonomik sorunlar, daha belirleyici olur. Dış aktörler, bu durumları kışkırtarak hızlandırır, ya da bazen sonuçları kabul eder.

Bölünme riski her devlet için tehlikelidir. Bu risk hangi durumlarda artar derseniz;

Merkezi otoritenin çökmesi ( İç savaş, darbe, devlet krizleri.)

Şiddetli ekonomik çöküş

Etnik / siyasi kimlik çatışmalarının silahlı ayrılıkçılığa dönüşmesi

Dış müdahale ve buna ilaveten iç zayıflık kombinasyonu

Bu riskler ülkeyi hangi durumlarda bölünmeye götürür, devletin parçalanması hangi nedenlerle gerçekleşir sorusunun tek bir cevabı yoktur. Genellikle parçalanma tek bir sebepten olmaz; bir kaç faktör birlikte etkili olur:

Etnik ve milliyetçi gerilimler: Farklı etnik grupların ayrı devlet istemesi.

Ekonomik eşitsizlik: Zengin bölgelerin; “ yük oluyorsunuz” demesi, veya yoksul bölgelerin “ ihmal ediliyoruz” düşüncesi.

Merkezi otoritenin zayıflaması ya da sistemin çökmesi. Örneğin ( Yugoslavya’da Tito sonrası dönem.)

Siyasi kriz ve demokratikleşme süreçleri: Buna en iyi örnek; Sovyetler Birliği’nin dağılması gibi, büyük sistem değişimleri.

Dış müdahale veya uluslararası destek: Bazı büyük güçlerin ayrılıkçı hareketleri desteklemesi ya da tanıması.

Devletlerin parçalanması süreci bazen çok büyük acıları da beraberinde getirir. Tito’nun ölümünden sonra Yugoslavya’nın parçalanması da buna örnektir. Yugoslavya çok kanlı bir iç savaştan sonra 1990’lı yıllarda “ 6 bağımsız ülkeye “ ayrıldı. Ama daha sonra fiilen 7 devlet ortaya çıktı.

1_ Slovenya, 2_ Hırvatistan, 3_ Bosna- Hersek, 4_ Kuzey Makedonya 5_ Sırbistan, 6_ Karadağ.

Daha sonra: 7_ Kosova ( 2008’ de bağımsızlığını ilan etti; bazı ülkeler tanıyor, bazıları tanımıyor.)

Kan ve gözyaşı dolu savaşlardan sonra Yugoslavya’nın dağılması 1991-2001 arasında gerçekleşti. Güçlü Yugoslavya’dan geriye küçük küçük devletçikler kaldı.

Emperyalistler için yeni Yugoslavya’lar yaratmak, en önemli ve en acımasız planlardan biridir.

© Akdeniz Gerçek