menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Müzik Tarihi Kaynağı Yazmalarda Sürüm ve Nüsha Farkı

21 0
30.10.2026

Köşe Yazıları Diş Hekimliği Eczacılık Edebiyat Eğitim Fen Güzel Sanatlar ve Tasarım Hemşirelik Hukuk İktisadi ve İdari Bilimler İlahiyat İletişim İnsan ve Toplum Bilimleri İşletme Mimarlık Mühendislik Orman Sağlık Bilimleri Siyasal Bilgiler Spor Bilimleri Tarih Tıp Turizm Veteriner Ziraat

Güzel Sanatlar ve Tasarım

İktisadi ve İdari Bilimler

İnsan ve Toplum Bilimleri

Fikri görünür kılan kalem; kalemi anlamlı kılan istikrardır.

Müzik Tarihi Kaynağı Yazmalarda Sürüm ve Nüsha Farkı

Bugünlerde akademik aklın sloganı “fikri görünür kılan kalem, kalemi anlamlı kılan istikrardır”, bana çok anlamlı göründü. Uzun zamandır yazmayı düşündüğüm nadir görülen bir araştırma tekniği problemini bu sayfaya taşımaya karar verdim. Yazmalarda sürüm ve nüsha.

Nüsha ve sürüm bir problem midir? Yazmalarda “sürüm” ile “nüsha” arasındaki farkın bir önemi var mı?  Bu fark çok mu önemlidir? Nüsha deyip geçsek yeterli değil mi? İstanbul Medeniyet Üniversitesinde 2024 yılında ücretsiz “edisyon kritik kursu” açmıştım. Çünkü bir hayli araştırma tekniği, özellikle yazmalar üzerinde birikmiş bir tecrübem vardı. Ve burada bu tecrübemden yazmalar nüshalarında nadir görülen bir konuyu açıklayacağım.  Atatürk Üniversitesinde 1982 yılında mezuniyet tezini verdiğim günden beri, tam 50 yıldan fazla süredir yazmalarla uğraşmaktayım. Yazmalarda ilk defa karşılaştığım ve “sürüm” ile “nüsha” farkı olduğu tespitimi ancak Meragi’nin eserleri, özellikle Makasıd adlı eserleri üzerine bilimsel yöntemleri gözeterek yaptığım karşılaştırmalı metin metodoloji sayesinde tespit edebilmiştim. Yazmalar tarihinde bir yazma eserin hem “sürüm”üne hem de “nüsha”sına rastlamak nadir görülen vakalardandır. Bu tespit yazmalar tarihi açısından, tıpkı bir doktorun bir virüsü ilk defa tespit etmesi kadar önemli bir tespittir. Yazmalarla uğraşan insanların böyle bir durumla karşılaşmış olmaları nadir olsa da, bir yazma eserin hem “sürüm”üne hem de “nüsha”sı durumunun tespit edildiğine dair akademik bir yazıya rastlamadım. Bu konuda bilimsel bir araştırmaya rastlayan yorumlarda bilgi versin.

Edisyon kritik metotları: Özellikle tarih araştırmalarında bir eserin nüshalarını tespit etmek çok önemlidir. Çünkü hem orijinal metnin sağlıklı olarak ortaya çıkması, hem eserin yaygınlığı, hatta coğrafi dağılımı, hatta sonra kimlerin sahip olduğu, kimlerin ilaveler yaptığı bu sayede tespit edilebilmektedir. Bütün nüshaların tespitinin pek çok faydası olduğu yazmalarla ilgili araştırma metotlarında belirtilmiştir. Hatta bu konuda çeşitli zamanlarda yazmalarda standart araştırma metotları ortaya konulmuş, son olarak önerebileceğim bir çalışmayı İslam Araştırma Merkezi tarafından bir standart oluşturmaya çalışmış, bir edisyon kritik metodu yayınlamıştır. Orada da yazmalarda nadir görülen bu sürüm ve nüsha arasındaki bir farktan söz edilmemektedir. Çünkü bütün edisyon kritik metotları “yazmalarda nüsha” mantığı üzerine tek tip düşünülmüştür. Yazmalar konusuna meraklı, pek çok eserinde yazmaları kaynak olarak kullanmış olan ne Prof.Dr. İlber Ortaylı’nın yazılarında, ne de kütüphanecilik tarihi ile çok önemli bir eser yazmış olan Prof.Dr.İsmail Erünsal’ın eserlerinde bu konuya açıklık getiren cümlelere rastlanmamaktadır.

İşte bu yazının başından beri yazmalar için kullandığım “versiyon/ sürüm” ile “nüsha” arasındaki farkları bilmek ve gözetmek oldukça önemlidir.

Nüsha nedir? “Nüsha” bir eserin metin olarak aynı kompozisyon ve düzenle yeniden yazılmasıdır. Nüshanın ne olduğunu acemi de olsalar bütün yazma uzmanı kişiler bilir. Geçmişte el ile yazılan, günümüzde matbaa veya kopya makinalarıyla çoğaltılan doktora tezi nüshası, bir belgenin nüshası, bir yazma eserin nüshası aynı metni içerir. Oysa burada dikkat çekmek istediğim konu “yazmalarda sürüm” konusudur.

Sürüm nedir? “Sürüm”, aynı adı taşıyan bir eseri, bir kısmı benzer metin olsa da, önemli bir kısmını yeni bir kompozisyon ve ilavelerle yeniden yazılmasından oluşan yazma eser demektir. Yazarın yaptığı değişikliğin az veya çok olması “sürüm” teriminde ve tespitinde önem arzetmektedir. Bir “sürüm” yazma esere “nüsha” deyip geçiştirilemez. Bir eserin nüshaları, nüshaların nüshaları olabileceği gibi, “sürüm”ün de nüshaları olabilir. Sürüm terimine, günümüzdeki “yeni versiyon” terimi kısmen benzemektedir.  Yazmalar konusunda kendisini........

© Akademik Akıl