Köşe Yazıları Diş Hekimliği Eczacılık Edebiyat Eğitim Fen Güzel Sanatlar ve Tasarım Hemşirelik Hukuk İktisadi ve İdari Bilimler İlahiyat İletişim İnsan ve Toplum Bilimleri İşletme Mimarlık Mühendislik Orman Sağlık Bilimleri Siyasal Bilgiler Spor Bilimleri Tıp Veteriner Ziraat

Güzel Sanatlar ve Tasarım

İktisadi ve İdari Bilimler

İnsan ve Toplum Bilimleri

Fikri görünür kılan kalem; kalemi anlamlı kılan istikrardır.

İnsan İnandığı Kadar mı, Dönüştüğü Kadar mı?

Bazı insanlar vardır, yanlarında kendinizi güvende hissedersiniz. Söylediklerini sorgulama ihtiyacı duymaz, davranışlarının ardında gizli bir hesap olabileceği aklınızdan bile geçmez. Bu kişilerin güç veya imkâna sahip olduklarında adaletten sapmayacaklarını, kimsenin görmediği anlarda doğruluktan vazgeçmeyeceklerini bilirsiniz.

Korku, çekinme ya da kuşku duymadan onlara inanır; incinmeyeceğinizi bilir, yanlarında kendinizi rahatça ifade edebilirsiniz. İyi niyetinden emin olduğunuz bu kişiler, güvenin aslında sadece bir sözden ibaret olmadığını, zamanla inşa edilmiş bir karakter biçimi olduğunu bize fark ettirir. Yıllar sonra bile makamları, ünvanları ya da başarılarından ziyade çevrelerinde oluşturdukları güven duygusuyla hatırlarsınız.

Peki insan nasıl güvenilir bir karaktere sahip olur? İnsanı gerçekten değiştiren nedir? İnanmak tek başına yeterli mi, yoksa inandığı değerlerin karakterine işlemesi mi asıl dönüşümü sağlar?

Bu sorular ilk bakışta biraz felsefi görünebilir; oysaki cevabı gündelik hayatın içindedir. Şayet herhangi bir değeri yalnızca bilmek ya da ona inanmak yeterli olsaydı, aynı değerleri taşıyan ya da aynı kutsal kaynaktan beslenen insanların karakterlerinin, ahlaki davranış biçimlerinin birbirinden farklı olmasını nasıl açıklardık? Çünkü bazı insanlar affetmeyi, merhameti, nezaketi ve tevazuyu; bazıları ise öfkeyi, kibri ve tahammülsüzlüğü büyütüyor.

Demek ki inanç ile karakter arasında, yalnızca bilgiyle açıklanamayacak derin bir psikolojik süreç vardır. Bu hususta din psikolojisi araştırmaları, tek başına inancın davranışı değiştirmediğini; asıl dönüştürücü gücün, benimsenen değerlerin benliğin doğal bir parçası hâline gelmesiyle ortaya çıktığını gösteriyor. Yani insan doğruyu bildiği için değil, doğru olanı düşünmeden yapabildiği zaman dönüşmeye başlıyor.

Pozitif psikoloji de benzer bir sonuca ulaşıyor: İnsanı geliştiren şey yalnızca bilgi değil; erdemleri ve karakter güçlerini gündelik hayatına yansıtabilme becerisidir. Birbirinden farklı iki disiplin olsalar da vardıkları sonuç büyük ölçüde ortaktır.

Elbette bu süreç bir anda gerçekleşmiyor. Her insanın mizacı, hayat hikâyesi ve mücadele alanı farklıdır. Dolayısıyla karakter kolay oluşmuyor. İnsan bazen yanılıyor, bazen yeniden başlıyor; zaman içinde yaşadıkları onun karakterini şekillendiriyor, olgunlaştırıyor.

İnanç Karaktere Dönüştüğünde

İşte bu yüzden asıl mesele, ne kadar bildiğimiz ya da dışarıdan nasıl göründüğümüz değil; karakterimizin ne yönde şekillendiği olmalı.

Değerlere bağlılığımız arttıkça insanlar bizimle daha güvenli ilişkiler kurabiliyor mu?

Çocuklarımız dürüstlüğün somut halini bizde görebiliyor mu?

Yakınlarımız bizimle konuşurken nezaketi ve merhameti hissedebiliyor mu?

Bizimle aynı düşünmeyen insanlar bile üslubumuzda saygıya, inceliğe ve adalete tanıklık edebiliyor mu?

Bu sorular bizi yargılamak için değil, daha iyi bir insan olmaya davet etmek içindir.

Çünkü hepimizin eksikleri var. Bazen doğru bildiğimizi yapamıyor, bazen de istemediğimiz tepkiler verebiliyoruz. Bir düşünceyi savunuyor olmak tek başına insanı değiştirmiyor. Okuduklarımız ya da dinlediklerimiz ancak hayata yansıdığı........

© Akademik Akıl