Nesneler, tekstiller, danteller ve kuşaktan kuşağa taşınan izler üzerinden Ermeni hafızasına dair yazmak kolay değil. Bu tür çalışmalar bazen fark etmeden nostaljiye yaslanabiliyor, estetikleşebiliyor, hatta kaybın güzelliği içinde donup kalabiliyor. Deborah Valoma ve Elise Youssoufian’ın kısa süre önce hayata geçirdiği Armenian Needlelace İnitiative (Ermeni Dantel İşleri Oluşumu) (https://www.armenianneedlelace.org/home) ise bundan başka bir yerde duruyor. Bu çalışma, yalnızca Ermeni dantel işlerine dair dijital bir arşiv olmanın ötesinde, tekstillerin, fotoğrafların, sözlü anlatıların, şiirlerin ve aile hikâyelerinin birbirine yaslanarak var olduğu canlı bir hafıza alanı. Bu projeyle karşılaşmak beni geçen yıl İstanbul’da, “Köklere Yolculuklar: Mekân ve Aidiyete Dair Düşünceler” (https://hrantdink.org/tr/duyurular/4564-kaciranlar-icin-koklere-yolculuklar-deborah-valoma) serisi kapsamında moderatörlüğünü yaptığım bir söyleşiye geri götürdü. O buluşmada Deborah Valoma, Kharpert (Harput, Elazığ) bölgesindeki aile büyüklerinin köylerine yaptığı ziyaretten ve büyükannesinin tekstil arşivine sinmiş hikâyeleri dinleme sürecinden söz etmişti. Bu konuşma sonrası en canlı hatırladığım şey ise Valoma’nın çalışmalarının geçmişe yaklaşma biçimiydi. Geçmişi estetize etmiyor, onunla iplik, ritim, dokunuş ve tekrar aracılığıyla özenli bir yakınlık kuruyordu.

Söyleşi sırasında Valoma, disiplinlerarası sanatsal yolculuğunun onu nasıl yeniden ailesinin köklerinin uzandığı köylere ve büyükannesinin tekstil arşivine işlenmiş saklı anlatılara götürdüğünü anlattı. Bende asıl iz bırakan şey yalnızca anlattığı hikâyelerin zenginliği değil, hafızayla kurduğu ilişkinin bedensel ve sezgisel tarafıydı. Büyükannesinin doğup büyüdüğü toprağı ziyaret ettiği anlardan birinde, birden oturma ihtiyacı hissettiğini anlattı. Neredeyse düşünmeden elleri çantasına........

© Agos