NATO artık büyük kararların alındığı yer değil, alınmış kararların ilan edildiği sahne. Çerçeveyi ittifak çiziyor, içini ise her başkent kendi müzakereleriyle dolduruyor. Doğu ve Orta Avrupa için asıl sınav da burada başlıyor: korunmaya alışmış bir bölgenin, kendi güvenliğinin baş aktörü olmayı öğrenmesi.

7-8 Temmuz 2026 tarihlerinde Ankara'da düzenlenen NATO Zirvesi, İttifak'ın evriminde kritik bir dönüm noktası oldu. Zirve, hem ABD'nin Avrupa'dan "daha fazla sorumluluk alma" baskısını hem de Avrupa'nın kendi konvansiyonel savunma kapasitesini artırma yönündeki dönüşümü netleştirdi. "NATO 3.0" olarak adlandırılan bu yeni aşama, klasik transatlantik modelin ötesine geçerek Avrupa'nın kendi savunma sorumluluğunu daha fazla üstlenmesi, savunma sanayii kapasitesini yükseltmesi ve ABD'nin stratejik kaynaklarını diğer önceliklere (Çin, Hint-Pasifik) kaydırması anlamına geliyor.

Doğu ve Orta Avrupa için bu dönüşüm, hem fırsat hem de risk taşıyor. Zirve sonuçları; yüzde 5 GSYİH savunma harcaması hedefi, 70 milyar avro Ukrayna desteği, savunma sanayi anlaşmaları ve doğu kanadına askeri yakıt boru hatlarını genişletmesi, bölgenin güvenlik mimarisini yeniden şekillendirirken, ülkelerin iç dinamikleri ve ikili ilişkileri de bu sürece dahil oluyor.

Siyasetin önüne geçen ticaret

Zirvenin belki de en dikkat çekici yeniliği, tarihinde ilk kez bir NATO zirvesine dev bir savunma sanayii fuarının eşlik etmesiydi. Liderler kameralar önünde birlik mesajı verirken, fuar salonlarında 50 milyar doları aşan sözleşmeler imzalandı. Dolayısıyla yeni NATO'nun harcı, ortak değerlerden çok ortak siparişlerle ve daha fazla bağımlıklarla karılıyor. Avrupa'nın Amerikan silahı alımları ABD'de istihdam yaratıyor; bu da Washington'a ittifakın bir maliyet değil, kazanç kapısı olduğunu gösteriyor. Ne var ki bu kurgunun bir sınırı var; Amerikan savunma sanayii küresel talebe yetişemiyor. Sipariş kuyrukları uzadıkça üretim mecburen Avrupa'ya kayıyor; seyir füzeleri Polonya'da monte edilecek, erken uyarı uçaklarında Amerikan Boeing'lerin yerini İsveç uçakları alıyor, nakliye filosunda tercih Airbus'a dönüyor. Yani Avrupa'nın savunma sanayiindeki yerlileşmesi, siyasi bir tercihten çok piyasanın dayattığı bir zorunluluk olarak ilerliyor.

Polonya: Sınıfın birincisi ama hâlâ sessiz

Zirvenin en çok övülen ülkesi Polonya'ydı. Milli gelirin yüzde beşi hedefini şimdiden yakalayan, Avrupa'nın en büyük kara ordularından birini kuran Varşova, Amerikan yönetiminin gözünde "diğer müttefiklerin örnek alması gereken ülke" konumunda. Zirve marjında alınan en somut sonuç da buna uygun; Amerikan askerlerinin Polonya'daki kalıcı varlığının önü, en üst siyasi düzeyde açılmış durumda.

Ama madalyonun diğer yüzü daha mat. Bu kazanım aslında NATO'nun değil, Varşova-Washington arasındaki ikili pazarlığın ürünü; zirveyle sadece zamanlaması çakıştı. Bildirgenin doğu kanadına yönelik tek somut vaadi ise NATO yakıt boru hatlarının, Soğuk Savaş'tan beri Batı Almanya'da biten hatların, Polonya'ya ve güneye uzatılması oldu. Bu önemli bir adım olsa da Polonya'nın masaya koyduğu bir girişim değil, Polonya'nın yararlanacağı bir ittifak kararı. Varşova'da güvenlik çevrelerinin kendi kendine sorduğu soru tam da bu: Sınıfın birincisi olmak yetiyor mu? Örneğin Polonya, güçlü mühendis kapasitesine rağmen bir NATO yapay zekâ merkezine ev sahipliği teklifini zirveye taşıyamadı; benzer bir girişime hazırlanan Fransa'ya alan bırakıldı. Model müttefiklik, kendi gündemini önceleyen bir bölgesel liderliğe henüz dönüşebilmiş değil.

Ukrayna: Asertif diplomasi, sınai otonomi ve sınırlar

Ukrayna zirveden bir statü kazanımıyla ayrıldı: bildirge Kiev'i ilk kez "güvenlik üreticisi (security contributor)" olarak tanımladı, yani sadece yardım alan değil, Avrupa güvenliğine bizzat katkı sunan bir aktör. En çok konuşulan gelişme ise Patriot hava savunma füzelerinin üretim lisansının Ukrayna'ya verilecek olması. Bu gelişmeden kastedilen, füzelerin savaş altındaki Ukrayna'da üretilmesi değil, Kiev'in Avrupa'daki üretim ve montaj zincirine ortak edilmesi. Yine de sembolik değeri büyük; Amerika, Ukrayna'yı savunma sanayii ekosisteminin içine alıyor.

Buna karşılık zirvenin görünmeyen hikâyesi, Ukrayna'ya duyulan sempatinin hızla soğuması. Savaşın ilk yıllarındaki kayıtsız şartsız destek havası dağılmış........

© Açık Görüş