Trkiye'nin de Baykar ve e-Devlet baarlaryla gsterdii bu ynl kararllk, yapay zeky sadece teknolojik bir yenilik deil, gelecein stratejik gc olarak konumlandrmann ne kadar kritik olduunu gsteriyor. nk masada oturanlar sadece insanlar deil, artk veriler ve onlarn algoritmik sesi de var.

Dr. Damla Takn/ Ankara Bilim niversitesi

Trkiye Cumhuriyeti Dileri Bakan Hakan Fidan'n "Yapay zek artk sosyal bilimcilerin de alandr" sylemi, uluslararas ilikiler ve diplomasi alannda yeni bir dnemin baladnn resmidir. Bu teknolojik dnem yapay zeknn yalnzca mhendislik ve teknolojiyle snrl kalmayp sosyal bilimleri, siyaset bilimini ve d politikay merkezine oturtuyor. yle ki bilinen klasik diplomasi, insan aklnn, ngrlerin ve deneyimlerinin ekillendirdii bir alan olurken, yakn gelecekte karar alma srelerinin merkezinde veri, algoritma ve yapay zek teknolojileri de kendine nemli bir yer edinerek sz sahibi olmaya balad.

Trkiye'nin en st diplomatik dzeyinden gelen bu ar, esasen kresel lekte yaanan ve yaanacak byk bir dnmlerin habercisi. nk yapay zek artk salt ulusal politikalarn deil, kresel g rekabetinin de tam merkezinde rol oynuyor. Bahse konu olan bu ciddi dnm, yalnzca teknolojik bir devrimi deil, jeopolitik dengeleri ve eylem planlarn da yeniden ekillendiren bir g mcadelesi olarak karmza kyor. 1945'ten sonra Souk Sava'n getirdii rekabet ortamnda ABD, in ve Avrupa Birlii gibi kresel aktrler, 2000'li yllardan itibaren teknoloji ve siber strateji rekabetine gei yapt. Bu rekabet ortamnda ise yapay zek teknolojilerine devasa yatrmlar yaplrken, Trkiye de bu rekabetin iinde bulunarak, kendi stratejik vizyonunu oluturmak ve uygulamak konusunda son derece kararl.

Bu iin ciddiyetini aslnda rakamlar gsteriyor: Kresel rekabet balamnda 2025 yl itibaryla ABD, yapay zek ve veri odakl savunma teknolojilerine yaklak 30 milyar dolar bte ayrm durumda. Dier yandan in ise 2030 ylna kadar yapay zek sektrnde 150 milyar dolarlk bir ekosistem kurmay ve kresel alanda lider olmay hedefliyor. Buna karn Avrupa Birlii ise hem etik standartlar belirlemek hem de teknolojik yatrmlarn glendirmek iin 2027'ye kadar 80 milyar euro yatrm planladn aktaryor. Trkiye ise TBTAK, Savunma Sanayii Bakanl, niversiteler, kamu ve zel sektr i birliiyle yapay zek destekli insansz sistemler ve veri analiz platformlar gelitirmekte hzl ve rasyonel ilerlemeler kaydediyor. zellikle Baykar ve Aselsan gibi kurulular, sahada karar destek sistemlerine yapay zek entegrasyonu ile blgesel operasyonlarda yeni bir dnemin admlarn atyor.

Grld zere yapay zeknn sadece ekonomik boyutta deil, stratejik bir g unsuru olarak gelecek projeksiyonlarnda kritik bir nem tad anlalyor. Ayrca veri stnl ve algoritmik karar mekanizmalar, devletlerin d politika stratejilerinde grnmeyen fakat belirleyici ve yol gsterici bir misyon stleniyor. Stanford niversitesi'nin AI Index balkl raporuna gre 2013-2024 arasnda yapay zek alannda zel sektr tarafndan yaplan yatrmlar ABD'de yaklak 471 milyar dolar, in'de 119 milyar dolar, Avrupa Birlii'nde 19,4 milyar dolar, Birleik Krallk'ta 28,2 milyar dolar, Kanada'da 15,3 milyar dolar, srail'de 15 milyar dolar ve Hindistan'da 11,1 milyar dolar seviyelerinde yer alyor. Trkiye'nin de bu kresel aktrler arasnda balayan AI giriimleri evresinde nemli bir konum elde edebilmesi savunma, diplomasi ve d politika konusunda stratejik admlar atmasnda faydal olacaktr.

Zira modern diplomasi, artk sadece insan aklnn rn olmakla kalmayp, byk veri analizi ve yapay zek destekli karar destek sistemlerinin etkisiyle de ekillenmeye balad. Bu dorultuda NATO'nun 2024 tarihli "AI Enabled Warfare"adl raporu, yapay zeknn sava ve bar durumlarnda karar alma ve yrtme srelerini dntrdn ortaya koyuyor. Bu durum, dijital diplomasinin devlet mekanizmalarndaki kullanmnn ne derece artt gereini gsteriyor. Bununla birlikte Trkiye'nin de letiim Bakanl tarafndan sosyal medya analizleri ve kamu diplomasisi alanlarnda yapay zek aralar kullanarak bu teknolojik dnme uyum salanyor.

Fakat dikkat edilmesi gereken olduka hassas durumlar da sz konusu. Teknolojik geliim srecinde yapay zek kullanmnn yeni bir sistem olmas, hzl yaygnlamas ve dijital okur yazarlk ve bilin konusundaki durumlar, etik ve ahlaki sorunlar, veri gvenlii ve algoritmik nyarglar gibi riskleri de kapmza getiriyor. Belirgin risk ve tehditler uluslararas hukuku da ciddi bir biimde harekete geiriyor. yle ki Dnya tarihinde bir ilk olan AB Yapay Zek Yasas (AI Act), yapay zeka sistemlerini riske gre kategorize etmeyi baararak temel haklar korumay amalayan bir emsali gerekleirdi. Yasa, zellikle yksek riskli sistemlerin ayrmclk ve nyarg yaratmamasn ve ynetmelie uygun hareket edilmesini zorunlu tutuyor.

Buna somut bir rnek olarak, Elon Musk'n sahibi olduu X (eski adyla Twitter) platformuna entegre ettii byk dil modeli Grok AI verilebilir. yle ki Grok'un, eitildii X platformu verileri nedeniyle zaman zaman kutuplatrc, nyargl veya maniplatif ktlar retebilmesi, kullanclarn etkileimine ak olmas, dezenformasyon ieren haberleri desteklemesi algoritmik nyargnn ne denli tehlikeli sonular dourabileceini gsteriyor. Bu tr modeller, doru olmayan bilgilerin algoritmik hzla yaylmasna yol........

© Açık Görüş