Aile bağlarının koparılması ve sorgusuz itaatin İnşası: FETÖ örneğinde grup psikolojisi
15 Temmuz'u mümkün kılan yalnızca devlet kurumlarına sızılması değildi; daha önce insanların sadakat hiyerarşisinin değiştirilmiş olmasıydı. Küçük aileyi yok sayan bir zihniyet, en büyük aile olan vatanı da yok saymaktan çekinmemiştir. Darbe gecesi gördüğümüz ihanet, yıllar boyunca adım adım inşa edilen bu psikolojik dönüşümün en görünür sonucuydu.
Dr. Ahmet Bülbül/ Akademisyen, Yazar
Cumhurbaşkanımız Erdoğan'ın avukatı olarak FETÖ darbe davalarını duruşma salonunda bizzat takip eden Hüseyin Aydın, geçtiğimiz günlerde çarpıcı bir gözlemini paylaştı: en vahşi eylemlerin failleri de dâhil olmak üzere, yargılanan örgüt mensupları arasında yaptıklarından en küçük bir pişmanlık duyan tek bir kişiye rastlamadığını; aksine sanıkların, açıkça dile getirmeseler bile yaptıklarıyla gurur duyan, yeniden fırsat bulsalar aynısını tekrarlamaktan çekinmeyecek bir profil sergilediğini aktarıyor.
Bu tanıklık, hepimizin zihnini uzun süredir meşgul eden temel bir soruyu gündeme getiriyor: Bir insan kendi vicdanını nasıl bu kadar tam ve geri dönüşsüz biçimde bir örgüte teslim edebilir? Bu sorunun cevabı, sosyal psikoloji ile dış politika karar alma literatürünün sunduğu kavramsal çerçevede aranabilir.
Bireysel yargı ile kolektif itaat arasında: Teorik zemin
Grupların ve cemaatlerin birey üzerindeki etkisi, yalnızca sosyal psikolojinin değil, dış politika karar alma çalışmalarının da temel meselelerinden biridir: İnsan, kendi bağımsız aklını ne zaman ve nasıl bir topluluğun ortak aklına teslim eder?
Irving L. Janis, Grup Düşüncesinin Kurbanları adlı çalışmasında grup içi uyum arzusunun eleştirel düşünceyi nasıl bastırdığını ortaya koyar. Margaret G. Hermann'ın "karar birimleri" yaklaşımı ise kararın tek bir lider, bir grup ya da farklı aktörlerin uzlaşmasıyla alınmasının, kararın niteliğini doğrudan değiştirdiğini gösterir. Bu iki yaklaşımın ortak noktası açıktır: İnsan aklı sanıldığından çok daha kırılgandır ve kolektif yapılarca kolaylıkla yönlendirilebilir.
Bu iki yaklaşımın ortaya koyduğu dinamik, FETÖ'nün birey üzerindeki kontrol mekanizmasının da temelini oluşturmaktadır. Örgüt, mensuplarını yalnızca belirli fikirlere ikna etmemiş; aileye, topluma ve devlete yönelik sadakat hiyerarşilerini kendi lehine yeniden inşa etmiştir.
Ailenin tasfiyesi: Örgütün "gerçek aile" olarak konumlanması
FETÖ'yü benzer yapılardan ayıran en önemli özellik, bireyi yalnızca ikna etmekle yetinmemesi; onun ilk ve en köklü aidiyet kaynağını, ailesini doğrudan hedef almasıdır. Çocuk yaşta yurt ve dershane ağlarına dâhil edilen binlerce çocuk, biyolojik ailesinden hem fiziksel hem duygusal olarak uzaklaştırılmış; böylece yalnızca yaşadığı çevre değil, değerler dünyası da yeniden şekillendirilmiştir.
Leon Festinger ve arkadaşlarının Kehanet Başarısız Olduğunda adlı çalışması, güçlü inanç topluluklarında beklentiler boşa çıksa bile üyelerin bağlılıklarını terk etmek yerine, inançlarını koruyacak yeni anlatılar geliştirerek örgüte daha sıkı bağlanabildiklerini gösterir. Bugün yargılanan örgüt mensuplarının tutumu da bu bulguyu doğrular: darbe gecesine dair kamera kayıtları gibi ağır kanıtlar önlerinde olsa bile, birçok sanık darbeye katıldığını inkâr etmekte,........
