Kraliçe II. Elizabeth’in tahta çıkış (1952) ve taç giyme törenleri (1953)

TÜRKİYE’DE ELIZABETH VE SÜREYYA’YA GÖSTERİLEN İLGİ

II. Elizabeth, tahta çıktığı tarihten vefatına kadar ülkemizde ilgiyle izlenmiştir.

İletişimin, günlük gazete, magazin dergileri ve radyo ile sınırlı olduğu 60’ larTürkiyesinde kamuoyunda en çok konuşulan iki hanedandan söz etmek doğru olur. Biri Birleşik Krallık. Öbürü İran.

Kraliçe Elizabeth, eşi, çocukları, gezileriyle ilgiyle izlenirdi.

İran Şahı’nın ilk eşi Süreyya’nın bahtsızlığı (çocuksuzluğu) ve göz kamaştırıcı güzelliği çok konuşulurdu. (Süreyya İsfendiyari Bahtiyari) Kraliçe Süreyya, kenar mahalle kahır/kader söyleşilerinin en rağbet edilen konularından biriydi. Allah’ın ona bir çocuk bağışlamaması ortak hüzün kaynağıydı.

İran Şahı Pehveli Türkiye’ye geldiği zaman Demokrat Parti iktidarda idi. (ziyaret tarihi: 1956) Cumhurbaşkanı Celal Bayardı. Süreyya’ya gösterilen ilgi muazzam boyutlarda idi. Bayar dahil herkes bakışlarını Süreyya’dan alamıyordu. Süreyya’nın Savarona yatı ile Yalova’ya bir falcı kadına götürülme hikayesi ve derdine deva arayışı için “ Savarona’yı en çok kimler kullandı” başlıklı yazımı öneririm. Şarkta hanedan hikayeleri böyledir.

Ama “Üzerinde Güneş Batmayan İmparatorluk” için başka şeyler söylemek lazım. İngiltere (Birleşik Krallık, Britanya) Kraliçesi II. Elizabeth Pehlevi hanedanı gibi spekülasyonlara konu edilmezdi. Hayranlıkla izlenen bir simgeydi. Soyu Kraliçe Victoria’ya, İngiliz ve İskoç krallarına, Cerdic of Wessex, Kenneth Macalpin’e dayanıyordu. Charlemagne bile dolaylı olarak ataları arasında idi. Kraliçe II. Elizabeth Hanover/ Windsor hanedanına mensuptu.

İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI'NIN SONUNDA İNGİLTERE

İkinci Dünya Savaşı yıllarında İngiliz (Birleşik Krallık) tahtında VI. George oturuyordu. ülkeyi başbakan Lord Winston Churchill yönetiyordu. Hükümet bir Muhafazakar -İşçi Partisi koalisyonuydu.

İngilizler, olağan üstü koşullarda “milli birlik hükümeti” kurabilen bir millettir. Elizabeth de savaş yıllarında yardımcı hizmetler sınıfında görev aldı. Britanya’nın savunmasına katıldı.

Savaştan anti faşist cephe galip ayrıldı. Bu cephenin en büyük müttefikleri, ABD, Birleşik Krallık, Sovyet Rusya, FransızDireniş cephesi hükümetleri idi.

Savaş bittiğinde hür dünyanın öncülüğü artık ABD’ye geçmişti. İngiltere dört yıl süreyle faşizmin hava bombardımanı altında kalmıştı. Kraliçe Victoria devrindeki “üzerinde güneş batmayan imparatorluk” maziye karışmıştı.

Fakat İngiliz demokrasisi yerinde duruyordu. Westminster modeli tarihi bir gelişim seyri içinde ortaya çıkmıştı. Britanya adaları parlamentarizmin beşiği ülke olarak anılmaktaydı. Bu nedenlesiyasal kurumları, teamülleri dünyanın her yerinde ilgi uyandırıyordu.

Britanya’da tarih boyunca büyük siyasiçatışmalar yaşanmış, her biri ayrı bir krallık olan İngiltere (England) İskoçya (Scotland), Galler (Wales) ve İrlanda (Ireland) Birleşik Krallık adı altında birleşmişti. (United Kingdom) Günlük kullanımda İngiltere ifadesiyle kast ettiğimiz ülke aslında Birleşik Krallıktır.

Adalarda yüzyıllar içinde siyasi bir konsensüs oluşmuştur. Ama hala bölgesel kimliklerle ile ilgili duyarlılıklar devam eder: İskoç, İrlandalı veya Gal kimliği birden ortaya çıkıverir.

Bu gelişmelere koşut olarak İngiliz demokrasisi, Avam Kamarasının (House of Commons) siyasal sistem içindeki yetkilerinin genişlemesi ile yerleşmiştır. Bununla ilgili önemli biradım 1918 Lloyd George reformları olarak bilinir. İngiliz demokrasisi genel oy tabanının genişlemesi temelinde gelişmiştir. Bunun en önemli sonucu İşçi Partisinin (labour) güçlenmesi olmuştu.

Ancak İngiliz siyasal sisteminin temel kurumu hükümdardır: The Crown veya the Sovereign.

Eskiden öyleydi. Şimdi de öyledir. Bütün siyasal süreçler onun kimliği etrafında başlar ve biter.

II. ELIZABETH NASIL TAHTA ÇIKTI?

1952’de VI. George 57 yaşında vefat ettiğinde Churchill başbakandı. Tahtın varisi Elizabeth eşi Edirburgh dükü Philip ve iki çocuğu ile birlikte Kenya’da idi.

II. Elizabeth, tahtın varisi olarak hemen monark (kraliçe) ilan edildi.

Tahtın varisini ilan etme komisyonu o dönmeden toplandı. Meşru varisin Elizabeth olduğu ilan edildi: 6 Şubat 1952.

Bu konuda uyulması gereken usuller vardı. Babası büyük biraderi, VIII. Edward’ın tahttan feragati nedeniyle kral olmuştu. (1936)

Edward, aşkı uğruna -radyoda- bütün İngiltere’yi üzüntüye boğan bir tahttan çekilme konuşması yaptı. Bu konuşma XX. yüzyıl tarihinin en ikonik anlarından biri olmuştur.

Kısa hükümdarlığı döneminde Wallis Simpson ile birlikte Türkiye’ye gelmişler, Cumhurbaşkanı Atatürk’ün konuğu olmuşlardı. Ertuğrul yatında çekilmiş resimlerde çift görünmektedir. Bir süre sonra Kral tahttan çekildi.

II. Elizabeth’in babası İkinci Dünya Savaşı yıllarında tahtta bulunuyordu. Winston Churchill de başbakandı. Savaştan sonra İngilizler İşçi Partisine oy verdiler. Muhafazakarlar iktidardan düştü. Churchill’in son başbakanlığı II. Elizabeth döneminde gerçekleşti. (1951-1955)

ACCESSION COUNCIL NEDİR?

Accession Council, tahta çıkacak adayı onaylayan kuruldur. Monarkın ölümünden hemen sonra St. James Sarayında (kendiliğinden) toplanır. Privy Council üyeleri, Londra Belediye başkanı gibi önemli kişiler bulunurlar. Accession (tahta çıkış) parlamento önünde beyan edilir.

Bu aynı zamanda bir taahhüttür. Protestan kilisesine bağlılık ve İskoç Kilisesi’ne saygı gibi teminatları da içermektedir. Bugünden........

© 12punto