menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Pera Müzesi’nde 100 milyon Sterlinlik Sergi: Sanatın perde arkasındaki ekonomi

53 0
18.10.2026

Pera Müzesi, 2026–2027 sezonunu birbirinden çok farklı iki önemli sergiyle açtı. Biri, Britanya sanatının üç önemli ismi Frank Bowling, Francis Bacon ve Victor Willing’i buluşturan “Yaratım ve Yıkım”. Diğeri ise yıllarca arşivlerde bekleyen fotoğraflardan Cumhuriyet’in erken dönemine yeniden bakmamızı sağlayan “Cumhuriyetin Kamera Arkası”.

Her iki sergiyi de Pera Müzesi’nin kurucu genel müdürü Özalp Birol ile gezdim. Ardından yalnızca sergileri değil, Türkiye’de özel müzeciliğin ekonomisini, uluslararası sanat eserlerini İstanbul’a getirmenin giderek artan maliyetini, sponsorluk sorunlarını ve kültür-sanat yatırımlarının sürdürülebilirliğini konuştuk.

Birol’un anlattıkları, bir müzenin yalnızca sergi salonlarında gördüğümüz eserlerden ibaret olmadığını, arkasında ciddi bir ekonomik sorumluluk, araştırma emeği ve uzun vadeli bir kurumsal vizyon bulunduğunu bir kez daha ortaya koyuyor…

-Pera Müzesi 21’inci yılını geride bırakmaya hazırlanırken yeni sezona iki önemli sergiyle giriyor. Bu iki sergi müzenin yaklaşımı açısından ne ifade ediyor?

Pera Müzesi 2005 yılında kuruldu. Şu anda 21’inci yılını sürdürüyor. İstanbul Araştırmaları Enstitüsü ise 19’uncu yılında ve 2027 başında 20’nci yılına girecek. “Cumhuriyetin Kamera Arkası” sergisi 2027 yılının ortalarına kadar devam edeceği için bunu İstanbul Araştırmaları Enstitüsü’nün 20’nci yılına yönelik erken bir kutlama olarak da değerlendiriyoruz.

Bizde sergi sezonu genellikle eylül-ekim aylarında başlar. Hem yılın son çeyreğini hem de bir sonraki yılın ilk bölümünü kapsar. Dolayısıyla bu iki sergiyle 2026–2027 sezonunu açmış olduk.

-Frank Bowling sergisinden başlayalım. Üç önemli sanatçının eserlerini bir araya getiriyorsunuz. Serginin merkezinde neden Frank Bowling var?

Birleşik Krallık soyut resim sanatının çok önemli üç isminin eserlerini sergiliyoruz. Serginin merkezinde, Britanya Guyanası’nda doğmuş, Royal Academy of Arts’a kabul edilen ilk siyah sanatçı olan ve bugün 92 yaşını süren Sir Frank Bowling var.

Onu tamamlayan iki önemli sanatçı ise Victor Willing ve Francis Bacon.

Victor Willing, birkaç yıl önce burada sergisini açtığımız Portekizli feminist sanatçı Paula Rego’nun eşiydi. Francis Bacon ise Birleşik Krallık sanatının en önemli isimlerinden biri.

Serginin omurgasını Frank Bowling’in eserleri oluşturuyor. Ancak Victor Willing ve Francis Bacon’ın yapıtları, ziyaretçiyi yaratım ve yıkım kavramlarını sorgulamaya yönlendiriyor.

Bu iki sanatçının eserlerini birer pusula gibi düşünebiliriz. Bowling’in sanatını ve yaşamını anlamamıza rehberlik ediyorlar.

-Serginin küratöryel fikri nasıl ortaya çıktı?

Serginin küratörü, Deutsche Bank Koleksiyonu’nun eski yöneticisi ve başküratörü Alistair Hicks. Küresel ölçekte önemli bir küratör.

Bu fikir Alistair ile benim ve ekip arkadaşlarımın uzun tartışmaları sonucunda ortaya çıktı. Ancak fikir babası Alistair’dir, hakkını teslim etmek gerekir.

Başlangıçta Francis Bacon’ın eserlerini sergilemeyi düşünüyorduk. Sonrasında fikir gelişti, diğer sanatçıların katılımıyla zenginleşti ve bugün gördüğümüz sergi ortaya çıktı.

-Serginin adı “Yaratım ve Yıkım”. Bu iki kavramı sanatçıların hayatlarıyla nasıl ilişkilendiriyorsunuz?

Bu üç sanatçının hayatında ortak bazı özellikler var. Özellikle babaları son derece sert insanlar. Asker ya da polis olan, otoriter ve çocuklarına şiddet uygulayan babalardan söz ediyoruz.

Bir tarafta da eski gücünü kaybetmeye başlayan Büyük Britanya İmparatorluğu var. Babaları, imparatorluğun gerileme döneminde devletin çeşitli kademelerinde görev yapmış insanlar.

Bu dönemin hayal kırıklıkları, sertliği ve ataerkil yapısı çocukların hayatlarına yansıyor.

Sonuçta bu sanatçılar kişisel hayatlarında ciddi yıkımlar yaşamış ama bu yıkımlardan yeni yaratımlar çıkarmışlar.

Kişisel olarak yıkılmış fakat sanat eseri yaratarak yeniden doğmuş, kendilerini yenilemişler.

Sergide yaratım ve yıkım, yin ve yang gibi birbirini tamamlayan, iç içe geçmiş iki kavram.

Yaratım bazen yıkıma neden olabilir. Ama yıkımlardan da son derece ilginç yaratımlar çıkabilir.

Küratöryel yaklaşımın temelinde bu düşünce yatıyor. Bunu ağırlıklı olarak Frank Bowling üzerinden, Francis Bacon ve Victor Willing’in eserlerinin rehberliğinde anlatıyoruz.

-Bir Bacon tablosu 20 milyon sterlin: Pera Müzesi bu eserleri İstanbul’a nasıl getirdi? Bu ölçekte bir sergiyi Türkiye’ye getirmenin maliyeti de çok yüksek olmalı.

Çok yüksek. Sergideki eserlerin toplam değeri 100 milyon sterlinin üzerinde.

Özellikle Francis Bacon dünyanın en pahalı sanatçılarından biri. Burada sergilenen eserlerinin her birinin değeri yaklaşık 20 milyon sterlin düzeyinde.

Dolayısıyla böyle bir sergiyi gerçekleştirmek yalnızca sanatsal ve küratöryel risk almak değil, ciddi ekonomik riskler üstlenmek anlamına da geliyor.

Dünyanın ve Türkiye’nin içinde bulunduğu ekonomik koşulları düşündüğümüzde bu tür sergileri gerçekleştirmek giderek zorlaşıyor.

Pandemi ve sonrasında yaşanan savaşlar, özellikle Ukrayna savaşı, hava ve kara yolu taşımacılığını daha riskli hale getirdi.

Nakliye ve sigorta maliyetleri geçmiş yıllara göre neredeyse iki katına çıktı.

İçerik belirlemek, sanatçı seçmek ve doğru eserleri bir araya getirmek kadar, bir kurumun bütün bu ekonomik riskleri üstlenmesi de büyük bir fedakârlık gerektiriyor.

Varlıklı ailelerin kurduğu müzeler de sponsor bulmakta zorlanıyor

-Böyle bir ekonomik ortamda sponsorluk çok daha önemli hale geliyor. Pera Müzesi sponsor bulmakta zorlanıyor mu?

Zorlanıyor. Üstelik bu yalnızca Pera Müzesi’nin sorunu değil.

Kamuoyunda varlıklı olarak bilinen büyük ailelerin kurduğu kültür kurumlarının tamamında benzer sponsorluk sıkıntıları yaşanıyor.

Çünkü potansiyel destekçiler, “Onların zaten parası var. Neden ben o ailenin adını taşıyan müzeye destek olayım?” diye düşünebiliyor.

Bu nedenle böyle kurumların sponsor bulması sanıldığı kadar kolay değil.

Bizim avantajımız, Suna Kıraç, İnan Kıraç ve İpek Kıraç’ın kültür ve sanata olan bağlılıkları. Aile, bu etkinlikleri doğrudan kendi kaynaklarıyla destekliyor.

Bunun çok önemli ve örnek alınması gereken bir yaklaşım olduğunu düşünüyorum.

Ama diğer taraftan markaların da kültür kurumlarıyla kendilerini özdeşleştirmeleri hem marka iletişimi hem de toplumsal itibar açısından son derece değerli.

100 milyon sterlinlik sergi........

© 10 Haber