Kırk yılı aşkın meslek hayatım boyunca diplomat olarak görev yaptım; Çin’den Brüksel’e, Paris’ten Londra’ya uzanan süreçte devletlerin nasıl karar aldıklarını içeriden gözlemledim. Daha sonra uluslararası enerji şirketlerinde yöneticilik yaptım, OECD ve Uluslararası Enerji Ajansı’nda çalıştım, milyarlarca dolarlık enerji ve altyapı yatırımlarının müzakerelerinde bulundum, hükümetlere ve şirketlere stratejik danışmanlık verdim.

Bütün bu deneyimlerin bana öğrettiği en önemli gerçek şudur:

Devletler sandığımız gibi yönetilmiyor.

Televizyon ekranlarında cumhurbaşkanlarını, başbakanları ve dışişleri bakanlarını görüyoruz. Zirvelerde onlar konuşuyor, anlaşmaları onlar imzalıyor, krizlerde kameraların karşısına onlar çıkıyor.

Fakat gerçek karar mekanizması çoğu zaman görünmez.

Bir büyükelçinin gönderdiği birkaç sayfalık rapor…

Bir gazetecinin ortaya çıkardığı dosya…

Bir yatırım fonunun risk analizi…

Bir enerji şirketinin yatırım kararı…

Bir istihbarat görevlisinin ulaştırdığı bilgi…

Bazen tarihin akışını değiştirebiliyor.

Diplomasi hayatım boyunca şunu gördüm: Resmî toplantılar çoğu zaman buzdağının görünen kısmıdır. Asıl değerlendirmeler çalışma yemeklerinde, koridorlarda, özel telefon görüşmelerinde ve hiçbir tutanağa geçmeyen sohbetlerde yapılır.

Bugün ise bu görünmeyen dünya daha da karmaşık hale geldi.

İngiliz akademisyen G. R. Berridge’in klasik eseri “Ambassadors, Journalists and Spies” uzun yıllar uluslararası ilişkilerin perde arkasını anlatan önemli bir referans oldu.

Ancak bugün aynı kitap yeniden yazılsa, bana göre başlığı değişmek zorunda kalır.

Çünkü artık görünmeyen dünyanın aktörleri yalnızca büyükelçiler, gazeteciler ve casuslar değildir.

Artık algoritmalar vardır.

Yapay zekâ vardır.

Teknoloji şirketleri vardır.

Enerji devleri vardır.

Küresel yatırım fonları vardır.

Veri merkezleri vardır.

Diplomasi artık elçilik binalarında başlamıyor

Yirminci yüzyılda diplomasi büyük ölçüde devletlerin tekelindeydi.

Bugün ise sermaye, teknoloji ve veri sınır tanımıyor.

Londra’daki bir yatırım komitesi…

Silikon Vadisi’ndeki bir yazılım şirketi…

Dubai’deki bir emtia tüccarı…

Bakü’deki bir enerji anlaşması…

© 10 Haber