Hıdırellez, Türk Dünyasında kutlanan ilk yaz bayramlarından biridir. Kaynağı çok eskilere dayanır. Bu bayrama Anadolu’da ve Anadolu dışında Türk halkı büyük ilgi gösterir.

Hıdırellez, halk arasındaki yaygın inanışlara göre dünyada zorda, sıkıntıda olanlara yardım ettiğine inanılan Hızır ile İlyas’ın bir araya geldiği günün anısına kutlanmakta olup Hızır-İlyas birleşik sözcüğünün halk ağzında aldığı bir biçimi yansıtmaktadır.

Hıdırellez’in baş kahramanı Hızır, halk arasında ölümsüz olduğuna ve darda kalanların yardımına koştuğuna inanılan, iyilik, bolluk, bereket getiren efsanevi bir kişidir. Halk, Hızır’ı peygamber sayar; bu nedenle de Hızır aleyhisselam, Hazır nebî, Hızır peygamber gibi adlarla anar. Nitekim “Hızır gibi yetişmek, Hızır’ın eli değmiş, kul bunalmayınca Hızır yetişmez” gibi deyim ve atasözleri bu inancın ürünüdür. Ölümsüzlüğü, ab-ı hayat’ı bulup içmiş olmasındandır.

Hıdırellez, halk arasında ölümsüzlük sırrına erdiklerine ve biri karada, diğeri denizde darda kalanlara yardım ettiklerine inanılan Hızır ve İlyâs peygamberlerin yılda bir defa bir araya geldikleri gün olarak kabul edilir. Ancak bu beraberlikte, ismi yaşatılmasına karşın uygulamada İlyâs’ın şahsiyeti tamamıyla silinerek Hızır motifi öne çıkarılmıştır.

Hızır kültü ve bu kült çevresinde oluşup yaşamaya devam eden bir gelenek mevcuttur. Hıdırellez geleneği, bütün Türk halklarının topluca katılıp kutladığı, bir takım töreleri yerine getirdiği mevsimlik bir bahar bayramıdır. Birçok gelenek ve görenek Hıdırellez kültü bünyesinde yaşatılır. Bu nedenle Hıdırellez, Türk toplumunu canlandıran, birlik ve beraberliğini pekiştiren bir olgudur. Rûz-ı Hızır (Hızır’ın günü) olarak adlandırılan Hıdırellez günü, Hızır ve İlyas sözcükleri birleşerek halk ağzında Hıdırellez biçimini almış halidir.

Hızır geleneği ve ilgili inançlar Türkiye, Balkanlar, Kazakistan, Kırgızistan, Altaylar, Özbekistan, Azerbaycan ve Gagauz Türkleri arasında bütün canlılığı ile yaşamaktadır.

Hıdırellez merasimleri Hızır ile İlyâs’ın buluşması anısına hemen daima toplu olarak gerçekleştirildiği için Zile’de olduğu gibi bazı........

© Yeniçağ