İran, bu duruma nasıl ve niçin geldi?

Bütün dünyanın dikkatinin İran’a çevrilmesine neden olan Amerikan ve İsrail saldırıları sonucu dini liderleri Ali Hamaney ve devletin tüm üst düzey askeri ve siyasi yöneticilerinin hayatını kaybettiği savaş tüm hızıyla sürüyor. 168’i çocuk olmak üzere şu ana kadar yüzlerce insan öldü. Devam eden saldırılarla bu sayı her gün artıyor.

Ne zaman ve nasıl biteceği henüz belli olmayan bu kirli savaştan önce İran ne durumdaydı, bu günlere nasıl geldi?Meselenin özü işte burada yatıyor.

Tarih Şubat 2010. Devrin, Kültür ve Turizm Bakanı Ertuğrul Günay’ın İran’a yaptığı resmi ziyarete katıldım.THY’nin uçağı ile İmam Humeyni’ye indik. Ertesi gün dünya güzeli, Nısf-ı Cihan (Cihanın yarısı) diye nitelenen İsfahan’a gitmek için Tahran’ın eski havalimanı olan Mehrabat’a geldik. Bizi Isfahan’a götürecek uçağı pistte görünce korktum ve bir daha baktım.Şah Rıza Pehlevi zamanında satın alınan ve artık kullanılmayan Boeing 727-200 tipi çok eski bir uçaktı.

İRAN ŞAHI BOEING’E ORTAKTI

Boeing Company’e o yıllarda ortak olduğu söylenen Şah Rıza’nın satın aldığı Boeing 747-200’ler bile halen İran Air filosunda uçmayı sürdürüyor. Ne zaman ki İran devrimi gerçekleşti ve ülkede ABD aleyhtarlığı artıp da Amerikan Büyükelçiliği uzun süre işgal edilince, İran’a yıllardır sürdürülen bir ambargo konuldu ve halen de sürüyor.Uçak ve yedek parça üreticiden satın alınamıyor başka yollar deneniyor.

İşte bu nedenle İran’da sivil ve askeri uçak kazalarının diğer ülkelere göre fazla olduğu kesin bir gerçek. Çünkü, İran Air, diğer havayolu şirketleri ve İran Hava Kuvvetleri’nin envanterinde bulunan birçok uçak ve helikopter 1979’daki teokratik devrim öncesinde satın alınmış olup, halen kullanılıyor. Yedek parçası bulunamayan bu uçaklar, doğaldır ki bakımsızlıktan düşmeye mahkum. Durum, el altından alınan yedek parçalarla idare ediliyor. Bu ne kadar böyle gider hiç bilinmez.

REİSİ’NİN HELİKOPTERİ 40 YILLIKTI

19 Mayıs 2024’te Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi ve Dışişleri Bakanı Bakanı Abdullahiyan’ın yani sıra altı kişiyi daha taşıyan, ABD yapımı Bell 215 tipi 40 yıllık helikopterin düşmesi işte bu durumun bir sonucu olup İran için tam bir kırılma noktası olmuştur.

Bu helikopterin ve diğer uçakların düşme sebebi İran Devleti’ne, aslında İran halkına karşı yıllardır uygulanan İngilizce sanction, yaptırım, müeyyide diye tanımlanan haksız ambargo veya yaptırımlardır denilebilir. Ambargolar olmasaydı bu helikopter değilse bile, şimdiye kadar düşen sivil ve askeri hava araçlarının birçoğu düşmezdi.

Yaptırımlar olmasaydı, eskiyen uçak veya helikopterlerin yerine yenileri alınacak ya da yedek parça teminiyle gerekli değişimler yapılabilecekti.

Temmuz 2015’te imzalanan nükleer anlaşmayla ambargonun kaldırılması ABD ve İran açısından yeni bir sürecin başlangıcı olmuştu. Amerika’da Obama ve İran’da Hasan Ruhani’nin iş başına gelmesi ilişkilerin yumuşama sürecine girmesine ve böyle ciddi bir adımın atılmasına neden olmuş, bu durum dünya kamuoyunda da büyük bir memnuniyetle karşılanmıştı.

TRUMP UÇAK SATIŞINI ENGELLEDİ

Eylül 2018’de ABD Hazine Bakanlığı, Boeing ve Airbus şirketlerinin İran İslam Cumhuriyeti’ne uçak satışına izin vererek en önemli adımı atmıştı. Airbus’tan........

© YeniBirlik