Prof. Dr. İbrahim ÖZDEMİR Amerikan İslâm Üniversitesi, Rektör Yardımcısı Üsküdar Üniversitesi, Öğretim Üyesi

“Herkes insanlarla meşgul. Ben insanlardan usandım. Misafirlerle mübahase daha hoşuma gidiyor. Uyanıkken zihnimde karanlık oluyor. Âlem-i menama (uyku ve rüya alemine) girdikçe bir vuzuh (açıklık, netlik) geliyor.” 

“Rüyada bana denildi ki: ‘Kur’ân’ın i'cazını kısa ve öz anlat.’” (ESDE Rumuz, 2020 Baskı, s. 365.)

Bu birkaç cümle, aslında çok derin bir ruh hâline işaret ediyor.

Bu ifadeler ve kavramlar, modern psikolojinin özellikle Jung’un rüya nazariyesi çerçevesinde okunduğunda, yalnızca bir “manevî tecrübe anlatısı” değil; aynı zamanda güçlü bir derunî kişilik yapısının, arketipsel, (üretken) bilinçdışının ve mistik tipolojinin ipuçlarını taşıyan ifadeler niteliği kazandığı görülebilir.

“İnsanlardan usandım” ifadesi içe dönük (introvert) mistik tiplerin bir özelliğidir. Jung’a göre bazı fertlerde psişik enerji dış dünyadan ziyade iç dünyaya yönelir (introversiyon). Üstadın “Herkes insanlarla meşgul… Ben insanlardan usandım” ifadesi, sosyal kaçıştan ziyade derunî gerçekliğin dış gerçeklikten daha yoğun yaşandığını gösterir. 

Jung bu tip kişilikleri “mistik-düşünür tipi” olarak tanımlar: Dış ilişkilere karşı yorgunluk, iç diyaloga eğilim ve sembolik düşünceye açıklık...

Nursî’nin “misafirlerle mübahase” dediği şey, Jung’cu dilde bilinçdışı şahsiyetlerle diyalogtur. Bu da bir patoloji belirtisi değil; arketipsel bilinçdışıyla ilişki kurabilen yüksek sezgisel tip göstergesi olarak anlaşılabilir.

Nursî’nin buradaki en Jung’cu cümlesi şudur: “Uyanıkken zihnimde karanlık oluyor… Âlem-i menama girdikçe bir vuzuh geliyor.”

Bunun sebebi, Jung psikolojisinde rüya, bilinçten daha derin bir hakikat katmanına ulaşma şansı sunmasıdır. Bilinç ise sınırlı ego perspektifini temsil ederken, rüya tüm psişenin sesidir.

HAKİKAT RÜYADA ULAŞIYOR

Üstad Nursî’nin burada açıkça ifade ettiği husus şudur: 

Hakikat, bana rüyada daha açık ve net bir şekilde ulaşmaktadır. Bu da Jung’un “bilinçdışı bilinçten daha bilgedir” tezinin klasik bir örneğini teşkil........

© Yeni Asya