Bir sistem uzun zamandır aksıyorsa, üzerini kapatarak sonsuza kadar çalışıyormuş gibi yapamazsınız. Bir gün bir belge çıkar, bir haber yayılır, bir hata fark edilir ya da yaşanan bir gelişme herkesin bildiği fakat kimsenin açıkça konuşmadığı gerçeği ortaya koyar.

28 Ağustos 2026 Ay tutulması biraz böyle bir dönemin kapısını aralıyor. Gökyüzünde Ay’ın neredeyse tamamı Dünya’nın gölgesinde kalırken, yeryüzünde de uzun zamandır gölgede tutulan bazı meseleler görünür olabilir.

Üstelik bu tutulma tek başına gelmiyor. Beş yüz yılı aşkın süredir devam eden Saros 138 ailesinin önemli bir eşiğini oluşturuyor. Bu nedenle yalnızca o gece gökyüzüne bakmayacağız. Serinin başladığı 1521 yılına, 1918 ve 2008’de yaşananlara da dönüp “Bu hikâyede en çok ne tekrar ediyor?” sorusunu soracağız.

Nasıl bir Ay tutulması yaşayacağız?

28 Ağustos’ta çok güçlü bir parçalı Ay tutulması gerçekleşecek. Ay tamamen kararmayacak ama buna oldukça yaklaşacak. Dünya’nın gölgesi Ay yüzeyinin yaklaşık yüzde 96’sını kaplayacak. Gölgede kalmayan bölüm, Ay’ın kenarında ince bir aydınlık alan gibi görünecek.

Tutulmanın parçalı bölümü yaklaşık 3 saat 18 dakika sürecek. İlk hafif gölgenin Ay’a değmesinden sürecin tamamen sona ermesine kadar geçen toplam zaman ise 5 saat 38 dakika olacak.

Tutulma en güçlü biçimde Kuzey ve Güney Amerika’dan izlenebilecek. Avrupa, Afrika ve Batı Asya’da da bazı bölümleri görülecek. Ancak doğuya doğru ilerledikçe Ay, tutulma tamamlanmadan batacak.

Türkiye’de tutulma sabaha karşı başlayacak. İstanbul’da parçalı bölüm saat 05.33 civarında görülebilecek. Ay 06.29’da batacağı için tutulmanın dünyadaki gerçek zirvesini göremeyeceğiz. Ay ufka çok yakın olacağından izlemek isteyenlerin batı yönü açık, yüksek bir yer bulması gerekecek.

Bu tutulma Saros 138 adı verilen büyük bir tutulma ailesine ait. Saros, benzer tutulmaların yaklaşık 18 yıl 11 gün arayla tekrar etmesi anlamına geliyor.

Saros 138’in hikâyesi 15 Ekim 1521’de başladı. İlk tutulma oldukça hafifti; Ay’ın üzerinde ancak dikkatli gözlerin fark edebileceği küçük bir gölge oluştu. Seri toplam 82 tutulmadan meydana geliyor ve 2982 yılında sona erecek.

Bu ailenin ilk 22 tutulması yalnızca hafif gölgelenmeler şeklinde gerçekleşti. 24 Haziran 1918’de Ay ilk kez Dünya’nın koyu gölgesine girdi ve serinin parçalı tutulmalar dönemi başladı. 16 Ağustos 2008’de gölge Ay’ın çok daha büyük bir bölümünü kapladı. 2026’da ise Ay neredeyse tamamen karanlıkta kalacak.

28 Ağustos tutulması, Saros 138’in en büyük parçalı tutulması olacak. Aynı zamanda serinin bu ilk parçalı dönemindeki son tutulmayı yaşayacağız. Bir sonraki buluşmada, 2044 yılında seri artık tam Ay tutulmalarına geçmiş olacak.

Yani gökyüzünde beş yüz yılı aşkın süredir yavaş yavaş büyüyen bir gölge var. 2026’da bu gölge tamamlanmaya hiç olmadığı kadar yaklaşıyor.

Bu Saros ailesinin tarihindeki ortak nokta ne?

Bir tutulma ailesini anlamak için yalnızca bir önceki tutulmaya bakmak yeterli değil. Serinin doğduğu yıla, ilk kez güçlendiği döneme ve bize en yakın tekrarına birlikte bakmamız gerekiyor.

Saros 138’in başladığı 1521 yılı, eski güç dengelerinin değiştiği önemli bir dönemdi.

Aztek İmparatorluğu’nun başkenti Tenochtitlan o yıl düştü. Şehir yalnızca savaş nedeniyle değil, halkı ve yöneticileri ağır biçimde etkileyen çiçek hastalığı nedeniyle de büyük güç kaybetmişti. Eski bir imparatorluk sona ererken Amerika kıtasında yüzyıllarca devam edecek yeni bir siyasi ve ekonomik düzen kurulmaya başladı.

Aynı yıl Belgrad’ın Osmanlı İmparatorluğu tarafından alınması Avrupa’daki güç dengesini değiştirdi. Martin Luther’in Katolik Kilisesi’ne karşı çıkışı ise dinî otoritenin sorgulanmasını hızlandırdı. İnsanların inançla, kiliseyle ve din adamlarıyla kurduğu ilişki değişmeye başladı.

Bu olayların hepsi 15 Ekim’deki tutulmadan sonra gerçekleşmedi. Bu yüzden tutulmanın bunları başlattığını söylemek doğru olmaz. Ancak Saros 138’in doğduğu yılın ana konusu oldukça açıktı. Eski siyasi ve dinî otoriteler sarsılıyor, sınırlar değişiyor ve yeni güç merkezleri ortaya çıkıyordu.

Serinin ilk gerçek parçalı tutulması 24 Haziran 1918’de yaşandı. Tutulmadan sonraki haftalarda Birinci Dünya Savaşı’nın yönü değişmeye başladı. Alman ordusunun son büyük saldırısı sonuç alamadı ve Müttefiklerin karşı hamlesi geldi.

17 Temmuz’da Çar II. Nikolay ve ailesinin öldürülmesiyle üç yüz yıllık Romanov hanedanı kesin olarak sona erdi. Japonya’da ise hızla yükselen pirinç fiyatları halkı sokağa çıkardı. İnsanlar temel gıdaya ulaşmakta zorlanıyordu. Başlayan protestolar bütün ülkeye yayıldı ve sonunda hükümet değişti.

1918 grip salgınının ilk dalgası tutulmadan önce başlamıştı. Bu nedenle salgını tutulmaya bağlamak doğru olmaz. Fakat savaşın ortasında sağlık sistemlerinin yetersiz kalması, gıdaya ulaşmanın zorlaşması ve halkın korunamaması dönemin ana tablosunu tamamlıyordu.

Saros 138’in bize en yakın tutulması 16 Ağustos 2008’de gerçekleşti. Tutulmadan yalnızca iki gün sonra Pakistan Cumhurbaşkanı Pervez Müşerref görevinden ayrıldı. Aynı tutulma........

© tv100